De la pantoufle de Notre Dame à la couronne du Christ. Analyse morphosémantique des phytonymes français, italiens et serbes motivés par la religion

Auteurs

  • Milica Mirić Faculty of Philosophy, University of Belgrade, Serbia
  • Danijela Djorović Faculty of Philosophy, University of Belgrade, Serbia

DOI :

https://doi.org/10.21301/eap.v14i2.13

Mots-clés :

phytonymie, analyse morphosémantique, motivation onomasiologique, contenu religieux, métaphorisation

Résumé

Formant une couche du lexique très variée de toute langue, les noms vernaculaires des plantes présentent l’objet de recherche de nombreuses disciplines scientifiques, y compris la linguistique. Ce travail utilise l’analyse onomasiologique pour étudier les processus de dénomination des plantes en français, italien et en serbe et cela sur les plans morphologique, sémantique et motivationnel. Étant depuis toujours d’une importance particulière pour l’homme, la religion lui a servi comme source d’inspiration pour désigner les plantes. C’est pour cette raison que ce travail traite des phytonymes motivés par la religion, notamment ceux contenant les hagionymes Vierge Marie, Dieu et Christ ou ayant avec eux un lien sémantique indirect. Les résultats de la recherche dans les trois langues démontrent que les phytonymes sont le plus souvent motivés par le concept de Vierge Marie et qu’ils appartiennent, pour la plupart, au groupe des plantes médicinales. La dénomination métaphorique a été effectuée en référence aux propriétés morphologiques ou utilitaires des plantes ou bien à de nombreuses légendes associant certaines espèces de plantes aux concepts chrétiens étudiés. L’analyse comparative des phytonymes a révélé que leur création morphologique et sémantique est similaire ou identique en français et en italien, tandis que le serbe présente des particularités dans ce domaine. Cet état de choses est causé par les différentes structures des langues romanes (analytiques) et slaves (synthétiques), mais aussi par les spécificités de la culture et civilisation européennes occidentales et slaves orientales.

Téléchargements

Les données relatives au téléchargement ne sont pas encore disponibles.

Références

Bernhardt, Peter. 2008. Gods and Goddesses in the Garden; Greco-Roman Mythology and the Scientific Names of Plants. New Brunswick: Rutgers University Press.

Bertoldi, Vittorio. 1923. Un ribelle nel regno de' fiori. I nomi romanzi del Colchicum automnale L. attraverso il tempo e lo spazio. Genève: Leo S. Olschki.

Biderman, Hans. 2004. Rečnik simbola. Beograd: Plato.

Britten, James and Holland Robert. 1886. A Dictionary of English Plant-Names. London: Trubner & Co., Ludgate Hill.

Capasso, Francesco. 2011. Farmacognosia. Milano: Springer - Verlag Italia.

Crevatin, Franco. 2002. L'etimologia come processo di indagine culturale. Napoli: Aion.

Crvenka, Mario. 2015. „Oči Divice Marije“. Glasnik mira.

Cvitković, Ivan. 2009. Rečnik religijskih pojmova. Novi Sad: Prometej.

Čajkanović, Veselin. 1985. Rečnik srpskih narodnih verovanja o biljkama, Rukopis priredio i dopunio Vojislav Đurić. Beograd: Srpska književna zadruga i SANU.

De Gubernatis, Angelo. 1878. La mythologie des plantes ou les légendes du régne végétal. Tome premier. Paris: C. Reinwald et Cie.

De Gubernatis, Angelo. 1882. La mythologie des plantes ou les légendes du régne végétal. Tome second. Paris: C. Reinwald.

Delatte, Armand. 1936. Herbarius: recherches sur le cérémonial usité chez les Anciens pour la cueillette des simples et des plantes magiques. Paris: Belles Lettres.

De Montbron, Joseph Cherade. 1819. Essais sur la littérature des hébreux. Tome second, Paris: Louis Janet libraire.

Drapiez, Pierre Auguste Joseph. 1842. Dictionnaire classique des sciences naturelles. Tome 8e. Bruxelles : Méline, Caus et Compagnie.

Dubois-Aubin, Hélène. 2002. L’esprit des fleurs, Mythes, Légendes et croyances. Le Coudray-Macouard: Cheminements.

Egmond, Florike. 2016. The World of Carolus Clusius: Natural History in the Making, 1550-1610. London, New York: Routledge.

Fackler, Erich. 1967. „Carduus Marianus — Einst Und Jetzt“. Quarterly Journal of Crude Drug Research 7(3):1067-1072.

Fruyt, Michèle. 1998. „Les deux types de motivation dans certaines langues indo-européennes (français, latin …)“. U Lexique et cognition, uredili Paul Valentin, Michèle Fruyt, 51-70. Paris: Presses de l’Université de Paris - Sorbonne

Garnier, Gabriel, Lucienne Bézanger-Beauquesne et Germaine Debraux. 1961. Ressources médicinales de la flore française, Tome I et II. Paris: Vigot frères éditeurs.

Gentile, Giovanni e Calogero Tumminelli. 1931. Enciclopedia italiana di scienze, lettere ed arti, vol. 12, Milano, Roma: Istituto Giovanni Treccani.

Giamello, Giacomo. 2004. Dizionario di botanica latino, italiano, piemontese, francese, inglese. Piobesi d’Alba: Sorì Edizioni.

Gligić, Vojin. 1954. Etimološki botanički rječnik. Priručnik. Sarajevo: Veselin Masleša.

Gortan-Premk, Darinka. 1997. Polisemija i organizacija leksičkog sistema u srpskome jeziku. Beograd: Institut za srpski jezik.

Grimm, Jacob and Wilhelm Grimm. 1819. Kinder- und Hausmärchen, Band 2, 2. Auflage. Berlin: G. Reimer.

Karadžić, Vuk Stefanović. 1969. Srpski rječnik: istumačen njemačkim i latinskijem riječma. Beograd: Nolit.

Kolosova, Valeria B. 2009. Leksika i simvolika slavânskoj narodnoj botaniki. Ètnolingvističeskij aspekt. Moskva: Indrik.

Košić, Vlado. 2003. Marija, majka Sina Božijega. Zagreb: Kršćanska sadašnjost d.o.o.

Lapucci, Carlo. 2013. La Bibbia dei poveri. Storia popolare del mondo. Firenze: Sarnus.

Linnaeus, Carol. 1737. Critica botanica. Luguduni Batavorum apud Conradum Wishoff.

Mességué, Maurice. 1975. Mon herbier de santé, Paris: Coéditions Robert Laffont/Tchou - Opera Mundi.

Milica, Ioan. 2013. „Christian Imagery in Romanian Folk Plant Names“. Text și discurs religios 4(1): 313-334.

Mirić, Milica. 2007. „Izvori motivacije za nominaciju lekovitog bilja u francuskom i srpskom jeziku“. U Language for Specific Purposes, uredili Igor Lakić i Nataša Kostić, 102-109. Podgorica: Univerzitet Crne Gore i Institut za strane jezike.

Moïnfar, Mohamad Djafar. 1988. Patte-de-chat et Oeil-de-rossinol. Le corps et les membres dans le vocabulaire botanique en persan. Nanterre: Société d’ethnologie.

Moldenke, Harold N. and Alma L. Moldenke. 1952. Plants of the Bible. Waltham: Chronica Botanica Co.

Nikolov, Hristo. 1996. Dictionnary of plant names in Latin, German, English and French. Berlin, Stuttgart: J. Cramer.

Panasenko, Nataliya. 2014. „Reflection Of The Naïve Christian Worldview In The Romance, Germanic And Slavic Phytonymic Lexicon“. European Journal of Science and Theology 10 (4): 167-183.

Paris, René Raymond et Hélène Moyse. 1965. Matière médicale, tomes I-III. Paris: Masson et Cie.

Penzig, Otto Albert Julius. 1972. Flora popolare italiana: raccolta dei nomi dialettali delle principali piante indigene coltivate in Italia. Bologna: Edagricole.

Pešikan, Mitar, Jovan Jerković i Mato Pižurica. 2015. Pravopis srpskoga jezika. Novi Sad: Matica srpska.

Pozzi, Giancarlo. 2012. La bellezza ci salverà. Phalaenopsis e le varietà di orchidee più amate. Bologna : Script.

Scarlat, Carmen and Céline Signorini. 2006-2007. « Quelques désignations de l'arum tacheté (Arum maculatum L.) dans les dialectes gallo-romans et daco-roumains ». Linguistica atlantica, no. 27-28, 101-106.

Séguy, Jean. 1953. Les noms populaires des plantes dans les Pyrénées centrales. Barcelona: Monagrafias del Institute de Estudios pirenaicos.

Sella, Alfonso. 1992. Flora popolare biellese. Nomi dialettali, tradizioni e usi locali. Alessandria: Edizioni dell’Orso.

Simonović, Dragutin. 1959. Botanički rečnik (imena biljaka). Beograd: Naučno delo, Izdavačka ustanova Srpske akademije nauka.

Skok, Petar. 1971-74. Etimologijski rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika, I-IV. Zagreb: JAZU.

Stanković D. 2011. „Ukrasno seme svetog rastinja“. Politika 28. avgust 2011.

Sofrić, Pavle. (1912)1990. Glavnije bilje u narodnom verovanju i pevanju kod nas Srba, po Angelu de Gubernatisu; skupio i sastavio Niševljanin. Fototipsko izdanje. Beograd: BIGZ.

Stein Frankle, Rebecca L. and Philip L. Stein. 2005. Anthropology of Religion, Magic, and Witchcraft. Boston: Allyn & Bacon/Longman.

Špis-Ćulum, Marija L. 1995. „Fitonimija jugozapadne Bačke (korovska flora)“. Srpski dijalektološki zbornik XLI: 397-490.

Štasni, Gordana. 2016. „Jezička slika sveta u srpskom „biljnom” imenoslovu“. U Gora ljiljanova (biljni svet u tradicionalnoj kulturi Srba) uredile Zoja Karanović i Jasmina Dražić, 121-132. Novi Sad: Udruženje folklorista Srbije i Univerzitetska bibiloteka „Svetozar Marković“ Beograd.

Šulek, Bogoslav. 1879. Jugoslavenski imenik bilja. Zagreb: Dioničke tiskare.

Tela Botanica, https://www.tela-botanica.org/

Toussaint, l'Abbé. 1906. Etude étymologique sur les flores normande et parisienne comprenant les noms scientifiques, français et normands,des plantes indigènes et communément cultivées. Rouen: Imprimerie Lecerf fils.

Tucakov, Jovan. 1948. Farmakognozija. Beograd: Naučna knjiga.

Tucakov, Jovan. 1966. „O imenima i farmakomedicinskoj vrednosti lekovitog bilja u Vukovom ’Srpskom rječniku’“. U Vukov zbornik uredio Viktor Novak, 107-124. Beograd: Naučno delo.

Vajs, Nada. 1983. „Fitonimijske bilješke“. Rasprave: časopis Instituta za hrvatski jezik i jezikoslovlje 8-9 (1): 265-280.

Vajs, Nada. 1989. „Struktura fitonima onomasiološki motiviranih religijom i drugim srodnim sadržajima“. Rasprave: časopis Instituta za hrvatski jezik i jezikoslovlje 15 (1): 239-273.

Whitehouse, Harvey. 2008. Cognitive Evolution and Religion; Cognition and Religious Evolution. Etnoantropološki problemi 3 (3): 35-47. DOI: https://doi.org/10.21301/eap.v3i3.2

Zamboni, Alberto. 1976. „Categorie semantiche e categorie lessicali nella terminologia botanica“. U Aree lessicali: Atti del X convegno per gli Studi Dialettali Italiani (Firenze, 22-26 ottobre 1973), 53-83. Pisa: Pacini.

Zamfirescu, Oana. 2017. „Folk botanical nomenclature – between structured and non-structured lexis“. Diacronia 5: 1-11. http://www.diacronia.ro/en/journal/issue/5/A70/en. Pristupljeno 12.05.2018. DOI: 10.17684/i5A70en

Zečević, Slobodan. 2007. Srpska etnomitologija. Beograd: Službeni glasnik.

Téléchargements

Publiée

2019-06-20

Comment citer

Mirić, Milica, et Danijela Djorović. 2019. « De La Pantoufle De Notre Dame à La Couronne Du Christ. Analyse morphosémantique Des Phytonymes français, Italiens Et Serbes motivés Par La Religion ». Problèmes d’ethnologie Et d’anthropologie 14 (2):694-714. https://doi.org/10.21301/eap.v14i2.13.

Numéro

Rubrique

Other Humanities and Social Sciences