The Conceptual Foundations of Vojin Matić's Paleopsychology in the Context of Serbian Ethnology

Authors

  • Marko Teodorski Institute for Literature and Arts, Belgrade, Serbia

DOI:

https://doi.org/10.21301/eap.v16i2.2

Keywords:

Vojin Matić, paleopsychology, psychoanalysis, Serbian psychoanalytic criticism, Serbian ethnology, paranoid theory

Abstract

Vojin Matić was a leading figure in Serbian post-war psychoanalysis, particularly in the 1950s and 1960s. Paleopsychology, looked upon extremely favorably, even in a revolutionary way, by the Serbian psychoanalysts of the time, was the last and indisputably most problematic part of his oeuvre. The absence of necessary anthropological methodology, the uncritical adoption of discredited and rejected concepts (such as matriarchy), the promotion of 19th-century unilineal evolutionism viewing prehistory as the childhood of mankind – these are just some of the problems of Matić's paleopsychological oeuvre. Nevertheless, this did not prevent him from leaving an indelible imprint on the thinking of numerous generations which would go on to position Serbian psychoanalysis on the international stage. Although untenable by contemporary anthropological standards, Matić's paleopsychology is interwoven with the Serbian psychoanalysis of the 1970s and 1980s, exerting a decisive influence on its application in the humanities, from Vladeta Jerotić's psychoanalytical culturology to Zoran Gluščević's literary criticism. Matić, in turn, actively adopted some outdated positions from the Serbian ethnology of the time. By providing this broader theoretical, historical and academic context, the paper seeks to shed light not only on the occurrence of this scientifically questionable theory, but also on its (surprisingy "uncritical") acceptance outside the anthropological community. The paper therefore presents, in turn: 1) the tenets of Matić's paleopsychology, with emphasis on the features it shared with contemporary anthropology; 2) the biographical and disciplinary/historical background of paleopsycholgy in the works of world psychoanalysts and anthropologists, and in the practices of Serbian ethnology; it is pointed out that Matić's paleopsychology merely provided a psychoanalytic perspective to conventional Serbian ethnology; 3) a reading of Matić's paleopsychological system as a "strong" paranoid theory, that is to say, a theory which, through specific mechanisms os associativity and anticipation, absorbs every ethnographic, anthropological and archaeological fact, thus metastasizing into a self-contained and hermetic system (something that Matić himself noted as a possible structure of his own thinking).

References

Babić, Staša. 2008. Grci i drugi. Beograd: Clio.

Babić, Staša. 2018. Metaarheologija. Ogled o uslovima znanja o prošlosti. Beograd: Clio.

Babić, Staša. 2019. „Arheološka stratigrafija, ravna ontologija i tanka deskripcija. Beleška o (inter)disciplinarnom dijalogu“. Etnoantropološki problemi 14(3): 811-831. https://doi.org/10.21301/eap.v14i3.4

Benedikt, Rut. 1976. Obrasci kulture. Boegrad: Prosveta.

Božić, Jadranka. 2000. „Vojin Matić o Veselinu Čajkanoviću“. Glasnik Narodne biblioteke Srbije 2(1): 149-158.

Čajkanović, Veselin. 1989. O srpskom vrhovnom bogu. Beograd: TRZ Panpublik.

Čajkanović, Veselin. 2003. Stara srpska religija i mitologija. Niš: Prosveta.

Dušanić, Slobodan. 1977. „Dva paleopsihološka dela. Prikaz knjiga Zaboravljena božanstva i Psihoanaliza mitske prošlosti Vojina Matića“. Istorijski glasnik 1/2: 165-167.

Freud, Sigmund. 1981a. “Psycho-Analytic Notes on an Autobiographical Account of a Case of Paranoia (Dementia Paranoides)”. In The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Volume XII (1911-1913), trans. James Strachey, 3-82. London: The Hogarth Press and Institute for Psychoanalysis.

Freud, Sigmund. 1981b. “Preface to Reik’s Ritual: A Psychoanalytic Study”. In The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Volume XVII (1917-1919), trans. James Strachey, 257-263. London: The Hogarth Press and Institute for Psychoanalysis.

Frie, Roger. 2014. “What is Cultural Psychoanalysis? Psychoanalytic Anthropology and the Interpersonal Tradition”. Contemporary Psychoanalysis 50 (3): 371-394.

Frojd, Sigmund. 1942. O seksualnoj teoriji. Totem i tabu. Novi Sad: Matica Srpska.

Frojd, Sigmund. 1988. Mojsije i monoteizam. Beograd: Grafos.

Gluščević, Zoran. 2001. Okultna moć. Niš: Prosveta.

Gross, Elizabeth. 2003. Touching Feeling: Affect, Pedagogy, Performativity. Durham and London: Duke University Press.

Jerotić, Vladeta. 1974. Psihoanaliza i kultura. Beograd: XX vek.

Jerotić, Vladeta. 1988. „Zlatna jesen Vojina Matića“. Književnost: mesečni časopis 44 (3): 302-311.

Jovanović, Bojan. 2010a. „Matićeva pionirska paleopsihološka istraživanja“. U Detinjstvo naroda, uredio Bojan Jovanović, 7-21. Beograd: Službeni glasnik.

Jovanović, Bojan. 2010b. „Patina mitskog zaborava: prilog valorizaciji paleopsihologije Vojina Matića“. Trag: časopis za književnost, umetnost i kulturu 6 (23): 84-97.

Jovanović, Bojan. 2014. „Pionir paleopsiholoških istraživanja“. U Legende Beogradskog univerziteta: Hugo Klajn, Veselin Čajkanovič, Radomir D. Lukić, Vojin Matić. Zbornik predavanja održanih u Univerzitetskoj biblioteci u periodu 2006-2008, uredila Marija Vranić Ignjačević, 395-402. Beograd: Univerzitetska biblioteka „Svetozar Marković“.

Kardiner, Abram. 1945. The Psychological Frontiers of Society. New York: Columbia University Press.

Klajn, Petar. 1989. Razvoj psihoanalize u Srbiji. Subotica: Pedagoška akademija.

Kovačević, Ivan. 1974. „Strukturalna analiza mita“. Sociološki pregled 8(2/3): 301-312.

Kovačević, Ivan. 1978. „Semiološki pristup proučavanju obreda“. Etnološke sveske 1:23-32.

Kovačević, Ivan. 1981. „Značenje kulta medveda“. Glasnik Etnografskog muzeja 45:247-249.

Kovačević, Ivan. 2015. Istorija srpske antropologije. Beograd: Univerzitet u Beogradu – Filozofski fakultet.

Lévi-Stross, Claude. 1969. The Elementary Stuctures of Kinship. Boston: Beacon Press.

Malinovski, Bronislav. 1971. Magija, nauka i religija, i druge studije. Beograd: Prosveta.

Matić, Vojin. 1972. Zaboravljena božanstva. Beograd: Prosveta.

Matić, Vojin. 1976a. Psihoanaliza mitske prošlosti. Beograd: Prosveta.

Matić, Vojin. 1976b. „Uvod u čitanje Rut Benedikt“. U Obrasci kulture, uredio Miodrag Pavlović, 7-14. Beograd: Prosveta.

Matić, Vojin. 1979. Psihoanaliza mitske prošlosti II. Beograd: Prosveta.

Мatić, Vojin. 1982. „Novi pogledi na matrijarhat“. Psihologija: časopis Društva psihologa SR Srbije 15(1/2): 185-192.

Matić, Vojin. 1983. Psihoanaliza mitske prošlosti III. Beograd: Prosveta.

Matić, Vojin. 1985a. Moji životi. Novi Sad: Matica Srpska.

Matić, Vojin. 1985b. „Trans i umetnost“. Polja: mesečnik za umetnost i kulturu 31 (315): 165-167.

Matić, Vojin. 1989. „Narodno stvatralaštvo i fantastika“. U Srpska fantastika: natprirodno i nestvarno u srpskoj književnosti, uredio Predrag Palavestra, 85-92. Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti.

Мatić, Vojin. 1991a. „Motivacija etničkih i kulturnih promena“. U Etnopsihologija danas, uredio Bojan Jovanović, 43-52. Beograd: Dom kulture „Studenstski grad“.

Matić, Vojin. 1991b. „Neolitska religija“. Izraz: časopis za književnu i umjetničku kritiku 34(5): 388-398.

Matić, Vojin. 1999. „Veselinu Čajkanoviću“. Istočnik: časopis za veru i kulturu 8(31/32): 134-140.

Mid, Margaret. 2010. Pol i temperament u tri primitivna društva. Beograd: Ukronija.

Palavestra, Aleksandar. 2011a. Kulturni konteksti arheologije. Beograd: Filozofski fakultet.

Palavestra, Aleksandar. 2011b. „U službi kontinuiteta. Etno-arheologija u Srbiji.“ Etnoantropološki problemi 6(3): 579‒594. https://doi.org/10.21301/eap.v6i3.2

Panić, Vladislav. 1988. „Od magičnog i mitskog do estetskog“. Književnost: mesečni časopis 44 (3): 325-331.

Poarje, Žan. 1999. Istorija etnologije. Beograd: Plato i XX vek.

Popov, Raša. 2014. „Pronalaženje jednostavnog u zamršenom i složenom“. U Legende Beogradskog univerziteta: Hugo Klajn, Veselin Čajkanovič, Radomir D. Lukić, Vojin Matić. Zbornik predavanja održanih u Univerzitetskoj biblioteci u periodu 2006-2008, uredila Marija Vranić Ignjačević, 403-408. Beograd: Univerzitetska biblioteka „Svetozar Marković“.

Popović, Tamara i Ivan Vidanović. 1982. „Život i delo profesora Matića“. Psihologija: časopis Društva psihologa SR Srbije 15 (1/2): 95-98.

Popper, Karl. 1962. Conjectures and refutations. The growth of scientific knowledge. New York: Basic Books.

Popper, Karl. 1974. “Reply to my critics”. In The Philosophy of Karl Popper, edited by P.A. Schilpp, 961–1197. La Salle: Open Court.

Štajner Popović, Tamara, Vojislav Ćurčić, Vesna Brzev Ćurčić, Marija Vezmar i Aleksandar Vučo. 2014. „Borba za psihoanalizu“. U Legende Beogradskog univerziteta: Hugo Klajn, Veselin Čajkanovič, Radomir D. Lukić, Vojin Matić. Zbornik predavanja održanih u Univerzitetskoj biblioteci u periodu 2006-2008, uredila Marija Vranić Ignjačević, 434-448. Beograd: Univerzitetska biblioteka „Svetozar Marković“.

Štajner Popović, Tamara. 2014. „Dobro de...“. U Legende Beogradskog univerziteta: Hugo Klajn, Veselin Čajkanovič, Radomir D. Lukić, Vojin Matić. Zbornik predavanja održanih u Univerzitetskoj biblioteci u periodu 2006-2008, uredila Marija Vranić Ignjačević 385-391. Beograd: Univerzitetska biblioteka „Svetozar Marković“.

Vasić, Vesna. 1982. „Paleopsihologija i njeni koreni“. Psihologija: časopis Društva psihologa SR Srbije 15 (1/2): 177-184.

Vezel, Uve. 1983. Mit o matrijarhatu. Prosveta: Beograd.

Vranić Ignjačević, Marija. 2014. „Uvod“. U Legende Beogradskog univerziteta: Hugo Klajn, Veselin Čajkanovič, Radomir D. Lukić, Vojin Matić. Zbornik predavanja održanih u Univerzitetskoj biblioteci u periodu 2006-2008, uredila Marija Vranić Ignjačević, 366-372. Beograd: Univerzitetska biblioteka „Svetozar Marković“.

Downloads

Published

2021-06-21

How to Cite

Teodorski, Marko. 2021. “The Conceptual Foundations of Vojin Matić’s Paleopsychology in the Context of Serbian Ethnology”. Issues in Ethnology and Anthropology 16 (2):353-74. https://doi.org/10.21301/eap.v16i2.2.