Utilisation du travail humain à travers l’histoire de l’archéologie serbe : trois exemples

Auteurs

  • Aleksandar Bandović National Museum, Belgrade, Serbia

DOI :

https://doi.org/10.21301/eap.v14i3.6

Mots-clés :

histoire de l’archéologie, fouilles archéologiques, travail physique, Viminacium, Stobi, Kalemegdan

Résumé

Bien que l’archéologie ne soit pas la seule science pour laquelle le travail sur le terrain présente un des outils d’acquérir la connaissance, rares sont les sciences utilisant et organisant le travail physique des non-professionnels de la manière dont le font les archéologues pendant les fouilles. L’utilisation du travail physique tout au long de l’histoire de l’archéologie comprenait une forte hiérarchie selon laquelle les archéologues utilisaient la force humaine pendant les fouilles en l’achetant ou en l’exploitant. L’effort physique utilisé lors l’enlèvement des couches de terre couvrant les sites archéologiques présente la partie tacite de la pratique archéologique. La dichotomie et la relation entre l’archéologue / le directeur / le décideur délibérant, analysant et interprétant l’enregistrement archéologique et l’ouvrier exerçant les travaux physiquement plus exigeants sont restées plutôt inchangées, conditionnées par l’observation traditionnelle et raisonnable de la pratique archéologique. Il semble assez paradoxal qu’une science étant publiquement reconnue justement par les fouilles, reconsidère très rarement les conditions sous lesquelles le travail humain est organisé et exploité lors des fouilles archéologiques. Ce travail traite de quelques exemples caractéristiques de la fin du XIXe et de la première moitié du XXe siècle, d’abord les fouilles de Viminacium, ensuite les fouilles de Stobi entre deux guerres et enfin l’apparition du travail forcé pendant la Deuxième guerre mondiale lors des fouilles de Kalemegdan. En analysant les manières et les conditions sous lesquelles le travail humain était utilisé pendant la réalisation des fouilles archéologiques, je me demanderai à qui et à quoi l’archéologie était en fait destinée. D’après les exemples cités il est possible de conclure que le terrain archéologique dépeint « la société en miniature » et que la manière dont le travail humain est organisé sur le terrain explique comment on valorisait le travail dans les époques différentes. Les exemples de Viminacium et de Stobi démontrent que l’idée du patrimoine culturel en tant que bien commun appartenait à des représentants peu nombreux des classes moyenne et moyenne supérieure, tandis que les ouvriers physiques n’avaient aucun droit au patrimoine culturel. Les fouilles de Kalemegdan sont plus qu’un exemple éloquent des manières dont le Troisième Reich et les collaborateurs exploitaient le travail forcé.

Téléchargements

Les données relatives au téléchargement ne sont pas encore disponibles.

Références

Anonim 1921. „Izveštaj sekretara akademije o radu srpske kraljevske akademije u 1920. godini“. Godišnjak srpske kraljevske akademije XXIX: 123–133.

Arnold, Bettina. 1990. „The past as propaganda: totalitarian archaeology in Nazi Germany“. Antiquity 64 (244): 464–478. https://doi.org/10.1017/s0003598x00078376

Arnold, Bettina. 2002. „Justifying genocide: the supporting role of archaeology in ethnic cleansing“. In Annihilating Difference: The Anthropology of Genocide, edited by Alex Hinton, 95–116. Berkeley: University of California Press.

Bandović, Aleksandar. 2014. „Muzejski kurs i arheologija u Drugom svetskom ratu u Beogradu“. Etnoantropološki problemi 9 (3): 625–645. https://doi.org/10.21301/eap.v9i3.5

Bandović, Aleksandar. 2016. „Naučne mreže Miodraga Grbića i njihov uticaj na srpsku arheologiju“. Etnoantropološki problemi 11 (3): 831–852. https://doi.org/10.21301/eap.v11i3.9

Bandović, Aleksandar. (u štampi). „National Socialist archaeology in Serbia: power and ideology at the ‘Völkerstrasse’“ In National-Socialist Archaeology in Europe and its Legacies, edited by Martijn Eickhoff and Daniel Modl. New York: Springer.

Bernbeck, Reinhard and Randall McGuiry. 2011. „Ideology and Archaeology: Between Imagination and Relational Practice“. In Ideologies in Archaeology, edited by Reinhard Bernbeck and Randall McGuiry, 1–12. Tucson: The University of Arizona Press.

Bošković, Đurđe. 1932. „Sa arheološke izložbe Trebenište-Stobi“. Srpski književni glasnik XXXVI: 387–389.

Bošković, Đurđe. 1940. „Pitanje arhitektonskog preuređenja beogradskog grada“. Srpski književni glasnik LXI: 380–382.

Budimir, Milan. 1937. „Vasić M.M., Preistoriska Vinča“. Prilozi za književnost, jezik, istoriju i folklor 17: 328–331.

Cvjetićanin, Tatjana. 2014. „Predmeti ili narativi. Arheološke postavke u Srbiji: utemeljenje muzejske arheologije“. Etnoantropološki problemi 5 (2): 259–268. https://doi.org/10.21301/eap.v9i3.2

Ćorović-Ljubinković, Mirjana. 1983. „Srednjovekovna arheologija između dva rata“ U Spomenica Srpskog arheološkog društva 1883–1983, uredio Nikola Tasić, 27–40. Beograd: Srpsko arheološko društvo.

Dragendorff, Hans. 1919. „Archäologische und kunstwissenschaftliche Arbeit während des Weltkrieg in Macedonien“ In Kunstschutz im Kriege; Zweiter Band: Die Kriegsschauplätze in Italien, im Osten und Südosten, hergestellt von Paul Clemen, 155–166. Leipzig: E. A. Seemann Verlag.

Đurić, Milenko. 1932. „O skidanju zidnih slikarija u Stobi“. Starinar VII: 86–87.

Garašanin, Milutin. 1996. Razgovori o arheologiji, priredili Staša Babić i Miodrag Tomović. Beograd: 3T.

Garašanin, Milutin i Draga Garašanin. 1953. Priručnik za arheološka iskopavanja. Beograd: Publicističko izdavački zavod Jugoslavija.

Gašić, Ranka. 2005. Beograd u hodu ka Evropi: kulturni uticaji Britanije i Nemačke na beogradsku elitu 1918–1941. Beograd: INIS.

Grbić, Miodrag. 1953. Osnovi istraživanja arheoloških nalazišta. Beograd: Srpska akademija nauka.

Eickhoff, Martijn. 2005. „German archaeology and National Socialism. Some historiographical remarks“. Archaeological Dialogues 12 (1): 73–90. https://doi.org/10.1017/s1380203805001595

Eickhoff, Martijn. 2009. „Historie ‘ukradeného’ naleziště Assien Bohmers a vykopávky SS-Ahnenerbe v Dolních Věstonicích“. RegioM: sborník Regionálního muzea v Mikulově: 129–146.

Epstein, Fritz T. 1971. „War-Time Activities of the SS-Ahnenerbe“. In On the track of tyranny; essays presented by the Wiener Library to Leonard G. Montefiore, on the occasion of his seventieth birthday, edited by Max Beloff, 77–95. Freeport: Books for Libraries Press.

Hald, Karl. 1917. Auf den Trümmern Stobis. Stuttgart: Strecker und Schröder.

Halle, Uta. 2013. „Wichtige Ausgrabungen der NS-Zeit“. In Graben für Germanien. Archäologie unterm Hakenkreuz, hergestellt von Focke Museum, 65–73. Stuttgart: Theiss.

Hinsley, Curtis M. 1989. „Revising and Revisioning the History of Archaeology: Reflections on Region and Context“. In Tracing Archaeology's Past: the Historiography of Archaeology, edited by Andrew L. Christenson, 79–96. Illinois: Southern Illinois University Press.

Ivanović, Lazar. 1966. „Teror nad Jevrejima u okupiranom Beogradu“. Godišnjak muzeja grada Beograda XIII: 289–319.

Janjetović, Zoran. 2012. U skladu sa nastalom potrebom... prinudni rad u okupiranoj Srbiji 1941-1944. Beograd: Insitut za noviju istoriju Srbije.

Janković, Marko. 2018. Arheološke putanje i stranputice Adama Oršiča. Niš i Beograd: Narodni muzej Niš – Filozofski fakultet u Beogradu.

Jezernik, Božidar. 2007. „The Abode of the Other (Museums in German Concentration Camps 1933-1945)“. Journal of Ethnology and Folkloristics 1 (1-2): 7–27.

Jovanović, Vladan. 2002. Jugoslovenska država i Južna Srbija 1918–1929. Beograd: Institut za noviju istoriju Srbije.

Jovanović, Vladan. 2012. „Kulturno-obrazovna misija Radoslava Grujića u Skoplju (1920–1937)“. Zbornik radova Matice Srpske za istoriju no. 84, 143–154.

Jovanović, Vladan. 2014. Slika jedne neuspele integracije: Kosovo, Makedonije, Srbija, Jugoslavija. Beograd: Fabrika knjiga.

Kanitz, Felix. 1892. „Römische Studien in Serbien; der Donau-Grenzwall, das Strassennetz, die Städte, Castelle, Denkmale, Thermen und Bergwerke zur Römerzeit im Königreiche Serbien“. Denkschriften der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-historische Classe 41: 1–158.

Kater, Michael. 2006. Das “Ahnenerbe” der SS 1935–1945. Ein Beitrag zur Kulturpolitik des Dritten Reiches, 4. Auflage. München: Oldenbourg Verlag.

Knežević Lukić, Nevenka, Jasmina Živković i Radovan V. Radovanović. 2016. „Kvalitet i uslovi života u Požarevačkom kaznenom zavodu“. U Kazneno-popravni zavodi u Srbiji: primer Požarevačkog kaznenog zavoda 1853-1918, uredila Jasmina Nikolić, 97–150. Požarevac: Istorijski arhiv Požarevac.

Kott, Christina. 2017. „‘Kunstschutz im Zeichen des totalen Krieges’. Johann Albrecht von Reiswitz und Wilhelm Unverzagt in Serbien, 1941–1944“. Acta Praehistorica et Archaeologica no. 49, 245–270.

Lucas, Gavin. 2002. Critical Approaches to Fieldwork: Contemporary and Historical Archaeological Practice. London: Taylor & Francis.

Manoschek, Walter. 1995. „Serbien ist judenfrei“ Militärische Besatzungspolitik und Judenvernichtung in Serbien 1941/42. München: Oldenbourg Verlag.

Marks, Karl. 1963 [1844]. „Problem otuđenja“ Polja 66 IX: 3.

Marčetić, Milorad. 1942. „Radna služba“. Prosvetni glasnik LVIII (1-2): 90–93.

Mickel, Allison. 2019. „Excavation Experts: Alienation and Agency in the History of Archaeological Labor“. Archaeologies: Journal of the World Archaeological Congress 15 (2): 181–205. https://doi.org/10.1007/s11759-019-09356-9

Mihajlović, V. Vladimir. 2018. Na granicima Balkana. L. F. Marsilji i rimska baština (1683–1701). Beograd: Balkanološki institut SANU.

Mileker, Feliks. 2003. Banatske istorije, Milekerove sveske 3. Vršac: Gradski muzej Vršac.

Milinković, Mihailo. 1984. „Mihajlo Valtrović, prvi urednik Starinara“. Starinar XXX: 13–23.

Milosavljević, Monika. 2013. „Beleške sa margine: značaj Mihaila Valtrovića za proučavanje srednjovekovnih starina u Srbiji“. Inicijal I: 205–226.

Mitrović, Jovan. 2015. „Narodni muzej i arheološka baština u Srbiji tokom Prvog svetskog rata“. Zbornik Narodnog muzeja XXII (1): 407–425.

Novaković, Predrag. 2014. Historija arheologije u novim zemljama Jugoistočne Evrope. Sarajevo: Univerzitet u Sarajevu.

Obermeier, Robert. 2016. Kurt Willvonseder, Vom SS-Ahnenerbe zum Salzburger Museum Carolino Augusteum. Salzburg: Otto Müller Verlag.

Overbeck, Julius. 1865. „Pompeji und seine Bewohner“. Globus: illustrierte Zeitschrift für Länder- und Völkerkunde 7: 1–11, 43–48, 65–77.

Pavlović, St. Bojko-Dobroslav. 1982. „Prisećanja i ispovesti“. U Sećanja konzervatora, uredio Radomir Stanić, 97–107. Beograd: Republički zavod za zaštitu spomenika kulture.

Petrie, W. M. Flinders. 1904. Methods and aims in archaeology. London: Macmillan.

Petrović, Jozo. „1933-1934. Stobi 1932“. Starinar VIII/IX: 169–191.

Petrović, Jozo. 1943. „U Stobima danas“. Glasnik Hrvatskih zemaljskih muzeja u Sarajevu LIV: 463–525.

Pike, Wingeate David. 2000. Spaniards in the Holocaust. Mauthausen, the horror on the Danube. London: Routledge.

Pisarri, Milovan. 2018. „‘I Saw Jews Carrying Dead Bodies On Stretchers’: Forced Labour and The Holocaust in Occupied Serbia“. In Forced Labour in Serbia: Producers, Consumers and Consequences of Forced Labour 1941-1944, edited by Sanela Schmid and Milovan Pisarri, 12–29. Belgrade: Center for Holocaust Research and Education.

Roberts, Julia. 2012. „Excavating and Identity. British fieldwork in the first half of the 20th Century“. in Histories of Archaeological Practices: Reflections on Methods, Strategies and Social Organization in Past Fieldwork, edited by Ola W. Jensen, 211–230. Stockholm: The National Historical Museum.

Samida, Stefanie. 2010. „Schliemanns Erbe? Populäre Bilder von Archäologie in der Öffentlichkeit“. In Geschichte, Archäologie, Öffentlichkeit:Für einen neuen Dialog zwischen Wissenschaft und Medien, hergestellt von Hans-Joachim Gehrke und Miriam Sénécheau, 31–48. Bielefeld: Transcript Verlag. https://doi.org/10.14361/transcript.9783839416211

Saria, Balduin. 1925. „Iskopavanja u Stobi“. Glasnik skopskog naučnog društva I: 287–300.

Schachtmann, Judith und Thomas Widera. 2013. „Zwangsarbeit – NS-Terror in der Prähistorischen Archäologie?“ In Graben für Germanien. Archäologie unterm Hakenkreuz, hergestellt von Focke Museum, 120–125. Stuttgart: Theiss.

Schachtmann, Judith und Widera, Thomas. 2016. „Zwangsarbeit in der Prähistorischen Archäologie zwischen 1933 und 1945“ In Die Spur des Geldes in der Prähistorischen Archäologie: Mäzene - Förderer – Förderstrukturen, hergestellt von Susanne Grunwald, Uta Halle, Dirk Mahsarski and Karin Reichenbach, 281–312. Bielefeld: Transcript.

Schlanger, Nathan. 2016. „Manual and Intellectual Labour in Archaeology: Past and Present in Human Resource Management“ In Unquiet Pasts: Risk Society, Lived Cultural Heritage, Re-designing Reflexivity, edited by Stephanie Koerner and Ian Russell, 161–171. London: Routledge.

Stiebing, William. 1994. Uncovering the Past: A History of Archaeology. Oxford: Oxford University Press.

Svensen, Fr. H. Laš. 2012. Filozofija rada. Beograd: Geopoetika.

Tasić, Nikola. 1994. „Nekropola kod Doroslova i njen značaj za proučavanje starijeg gvozdenog doba Podunavlja“. U Kulture gvozdenog doba Jugoslovenskog Podunavlja, uredio Nikola Tasić, 9–18. Beograd: Balkanološki institut SANU.

Trigger, Bruce. 2006. History of Archaeological Thought, 2nd edition. Cambridge: Cambridge University Press.

Vukadinović, Ljubomir. 1939. „Sportska sezona je u punom jeku“. Beogradske opštinske novine 6-7, 369–373.

Vulić, Nikola. 1931. „Antički spomenici naše zemlje“. Spomenik no. 71, 4–259.

Wehler, Hans-Ulrich. 1963. „‘Reichsfestung Belgrad’. Nationalsozialistische ‘Raumordnung’ in Südosteuropa“. Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte no. 11, 72–84.

Zakić, Mirna. 2017. Ethnic Germans and National Socialism in Yugoslavia in World War II. Cambridge: Cambridge University Press.

Zec, Dejan. 2012. „Proposed Olympic Complex in Belgrade – Project by Hitler’s Architect Werner March“. In International Conference Architecture and Ideology CD Proceedings, editors Vladimir Mako, Mirjana Roter Blagojević i Marta Vukotić Lazar, 958–966. Belgrade: Faculty of Architecture University of Belgrade.

Zec, Dejan. 2014. „Money, Politics and Sports: Stadium Architecture in Interwar Serbia“. In On the Very Edge: Modernism and Modernity in the Arts and Architecture of Interwar Serbia (1918-1941), edited by Jelena Bogdanović, Lilien Filipovitch Robinson and Igor Marjanović, 269–287. Leuven: Leuven University Press.

Téléchargements

Publiée

2019-10-02

Comment citer

Bandović, Aleksandar. 2019. « Utilisation Du Travail Humain à Travers l’histoire De l’archéologie Serbe : Trois Exemples ». Problèmes d’ethnologie Et d’anthropologie 14 (3):861–887. https://doi.org/10.21301/eap.v14i3.6.

Articles les plus lus par le même auteur ou la même autrice

1 2 > >>