The Search for Identity: An Anthropological Interpretation of Engaged Research in Paštrovići and the Use of the Concept of Intangible Cultural Heritage for Identity Political Purposes

Miloš Rašić

doi:10.21301/eap.v16i1.7

Autori

Miloš Rašić Etnografski institut SANU, Beograd https://orcid.org/0000-0001-6871-5553

DOI:

https://doi.org/10.21301/eap.v16i1.7

Ključne reči:

Paštrovići, nematerijalno kulturno nasleđe, politike identiteta, angažovano istraživanje, Crna Gora

Apstrakt

Paštrovići su pleme i etnografsko područje crnogorskog primorja koje se prostire na području od Čanja do Bečića i između Jadranskog mora i Crmnice. Na ovom području boravio sam dva puta, 2017. i 2018. godine, u okviru projekta „Etno Lab“, čiji je nosilac bilo Društvo za kulturni razvoj „Bauo“ iz Petrovca na moru, uz finansijsku i druge vidove podrške opštine Budva, Ministarstva kulture Crne Gore i još nekolicine lokalnih porodica. Cilj boravaka u Petrovcu bila su angažovana terenska istraživanja, s ciljem da se istraže „tradicija“ i kulturno nasleđe Paštrovića, uz intencije mapiranja potencijalnih elemente za upis na listu nematerijalnog kulturnog nasleđa Crne Gore. U radu polazim od hipoteze da je organizacija Etno Laba, usmeravanje istraživanja i, na posletku, potraga za markerima identiteta, uz želju da se oni prepoznaju i upišu na odgovarajuće liste kao važni od strane nacionalne države, upravo vid refleksije društveno-političkih i identitetskih previranja koja se prvenstveno dešavaju na političkom nivou nacionalne države Crne Gore, a kasnije se spuštaju i u društvenu realnost, gde zadobijaju raznolike oblike. S tim u vezi, rad je podeljen u četiri celine: kraći pregled društveno-političkih promena u Crnoj Gori; razmatranje korišćenih metodoloških postupaka i njihovih nedostatnosti tokom naših istraživanja; antropološko tumačenje koncepta i potrage za elementima NKN u odnosu na identitetsko-političke upotrebe datih fenomena.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

Reference

Antonijević, Dragana. 2006. “Treći pravac u folkloristici: socioloki pristup Gerija Alana Fajna”. Etnoantropološki problemi 1(2): 125-156. https://doi.org/10.21301/eap.v1i2.8

Antonijević, Dragana, Miloš Rašić i Ana Banić Grubišić. 2020. “Šta mladi u Srbiji i dijaspori (ne)znaju o nematerijalnom kulturnom nasleđu Srbije?” Etnoantropološki problemi 15(4): 1037-1058. https://doi.org/10.21301/eap.v15i4.4

Asman, Alaida. 2011. Duga senka prošlosti: kultura sećanja i politika povesti. Beograd: XX vek.

Apaduraj, Ardžun. 2011. Kultura i globalizacija. Beograd: Biblioteka XX vek.

Barz, Gregory and Timothy Cooley. 2008. Shadows in the Field. New Perspectives for Fieldwork in Ethnomusicology. Oxford and New York: Oxford University Press

Buckland, Theresa. 1999. Dance in the Field. Theory, Methods and Issues in Dance Ethnography. Hampshire: Palgrave Macmillan.

Božić, Ivan. 1979. Nemirno pomorje XV veka. Beograd: Srpska književna zadruga.

Brković, Čarna. 2013. „Ambiguous Notions of ’National Self’ in Montenegro“. In The Ambiguous Nation. Case Studies from Southeastern Europe in the 20th Centrury, edited by Ulf Brunnbauer and Hannes Grandits, 131-150. Munchen: Oldenbourg Verlag Munchen.

Brković, Čarna. 2014. „The Quest for Legitimacy: Discussing Language and Sexuality in Montenegro“. In Mirroring Europe: Ideas of Europe and Europeanization in Balkan Societies, edited by Tanja Petrović, 163-185. Liden and Boston: Brill.

Čolović, Ivan. 2014. Rastanak s identitetom. Beograd: Biblioteka XX vek.

Džankić, Jelena. 2014. “Reconstructing the Meaning of Being „Montenegrin“”. Slavic Review 73(2): 347-371. https://www.jstor.org/stable/10.5612/slavicreview.73.2.347

Đorđević Crnobrnja, Jadranka. 2020. Nismo prekidali sa Gorom. Etnicitet, zajednica i transmigracije Goranaca u Beogradu. Beograd: Etnografski institut SANU.

Erdeljanović, Jovan. 1921. „Neke crte u formiranju plemena kod Dinarskih Srba“. Glasnik Geografskog društva 5: 67-80.

Gavrilović, Ljiljana. 2011. Muzeji i granice moći. Beograd: Biblioteka XX vek.

Gavrilović, Ljiljana. 2013. Pazarsko-sjenički kvartet. Novi Pazar: Muzej „Ras“.

Gavrilović, Ljiljana i Dragana Radojičić. 2019. „Bottom-Up modeli valorizacije“. U Nematerijalna kulturna baština Paštrovića. Budućnost tradicije, tradicija za budućnost, uredili Zlata Marjanović, Dušan Medin i Davor Sedlarević, 95-111. Petrovac na Moru, Budva, Beograd: Društvo za kulturni razvoj Bauo, JU Muzeji i galerije Budve i Etnografski institut SANU.

Gavrilović, Ljiljana i Ivan Đorđević. 2016. “Sjenički sir kao nematerijalno kulturno nasleđe: Antropološki pristup problemu”. Etnoantropološki problemi 11(4): 989-1004. https://doi.org/10.21301/eap.v11I4.2

Glušica, Rajka. 2010. „Crnogorski jezik u čeljustima nacionalizma“. Riječ 4: 25-45.

Geertz, Cliford. 1973. The interpretation of Cultures: Selected Essays. New York: Basic Books.

Hottin, Christian and Sylvie Grenet. 2017. „Is intangible cultural heritage an anthropological topic? Towards interdisciplinarity in France“. In The Routledge Companion to Intangible Cultural Heritage, edited by Michelle Stefano and Peter Davis, 59-69. London and New York: Routledge.

Janaček, Petr. 2017. „Intangible cultural heritage in the Czech Republic: between natonal and local heritage“. In The Routledge Companion to Intangible Cultural Heritage, edited by Michelle Stefano and Peter Davis, 152-166. London and New York: Routledge.

Kovačević, Ivan. 2001. Istorija srpske etnologije 2. Pravci i odlomci. Beograd: SGC i Odeljenje za etnologiju i antropologiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu.

Kovačević, Ivan i Marija Ristivojević. 2014. “Antropologija muzike: od folka do roka”. Etnoantropološki problemi 9(4): 1037-1053. https://doi.org/10.21301/eap.v9i4.13

Kovačević, Ivan. 2015. Istorija srpske antropologije. Beograd: Odeljenje za etnologiju i antropologiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu i Dosije studio.

Kuljić, Todor. 2006. Kultura sećanja. Beograd: Čigoja štampa.

Luketić, Miroslav. 2017. „O kulturnom i muzičkom životu budve 1918-1941“. U Začuh vilu u dubravu đe pjesan poje. Zbornik radova u paštrovskoj i budvanskoj muzičkog tradiciji i srodnim temama, uredili Zlata Marjanović i Dušan Medin, 81-91. Budva, Beograd i Petrovac na moru: Sekretarijat za društvene djelatnosti Opštine Budva, Udruženje Paštrovića i prijatelja Paštrovića u beogradu „Drobni pjesak“ i DKR „Bauo“.

Malešević, Miroslava. 2011. Ima li nacije na planeti Ribok? Ogledi o politikama identiteta. Beograd: SGC.

Marjanović, Zlata. 2017. „Muzička tradicija Paštrovića kroz note i tonske zapise (XIX-XX vek)“. U Začuh vilu u dubravu đe pjesan poje. Zbornik radova u paštrovskoj i budvanskoj muzičkog tradiciji i srodnim temama, uredili Zlata Marjanović i Dušan Medin, 37-74. Budva, Beograd i Petrovac na moru: Sekretarijat za društvene djelatnosti Opštine Budva, Udruženje Paštrovića i prijatelja Paštrovića u beogradu „Drobni pjesak“ i DKR „Bauo“.

Marjanović, Zlata. 2018. „Muzika i ples u paštrovskim ritualima“. U Kulturna istorija Paštrovića, uredili Nikola Samardžić, Mila Medigović Stefanović, Dušan Medin i Zlata Marjanović, 163-213. Beograd: HERAedu.

Martić, Milica. 2019. „Uloga države i muzeja u zaštiti i očuvanju nematerijalne kulturne baštine Crne Gore. U Nematerijalna kulturna baština Paštrovića. Budućnost tradicije, tradicija za budućnost, uredili Zlata Marjanović, Dušan Medin i Davor Sedlarević, 55-73. Petrovac na Moru, Budva, Beograd: Društvo za kulturni razvoj Bauo, JU Muzeji i galerije Budve i Etnografski institut SANU.

Medigović Stefanović, Mila. 2017. „Muzička kultura Paštrovića“. U Začuh vilu u dubravu đe pjesan poje. Zbornik radova u paštrovskoj i budvanskoj muzičkog tradiciji i srodnim temama, uredili Zlata Marjanović i Dušan Medin, 76-81. Budva, Beograd i Petrovac na moru: Sekretarijat za društvene djelatnosti Opštine Budva, Udruženje Paštrovića i prijatelja Paštrovića u beogradu „Drobni pjesak“ i DKR „Bauo“.

Medin, Dušan. 2016. „O svadbi u Paštrovićima“. Paštrovski almanah II: 465-478.

Medin, Mila. 2017. „Tradicionalne igre u Paštrovićima (pisani izvori)“. U Začuh vilu u dubravu đe pjesan poje. Zbornik radova u paštrovskoj i budvanskoj muzičkog tradiciji i srodnim temama, uredili Zlata Marjanović i Dušan Medin, 91-103. Budva, Beograd i Petrovac na moru: Sekretarijat za društvene djelatnosti Opštine Budva, Udruženje Paštrovića i prijatelja Paštrovića u beogradu „Drobni pjesak“ i DKR „Bauo“.

Medin, Dušan. 2018. „Interesovanje za nematerijalnu kulturnu baštinu Paštrovića krajem XX i početkom XXI vijeka“. U Muzičko nasljeđe Crne Gore, uredile Jelena Martinović-Bogojević i Tatjana Krkeljić, 181-202. Cetinje: Muzička akademija, Univerziteta Crne Gore.

Medin, Dušan. 2019. „O Dionisiju Mikoviću i njegovom djelu ’Paštrovska svadba’ (1891)“. U Nematerijalna kulturna baština Paštrovića. Budućnost tradicije, tradicija za budućnost, uredili Zlata Marjanović, Dušan Medin i Davor Sedlarević, 431-463. Petrovac na Moru, Budva, Beograd: Društvo za kulturni razvoj Bauo, JU Muzeji i galerije Budve i Etnografski institut SANU.

Mikavica, Dejan, Goran Vasin i Nenad Ninković. 2017. Srbi u Crnoj Gori 1496-1918. Nikšić: Institut za srpsku kulturu.

Milenković, Miloš. 2006. „Idealni etnograf“. Glasnik Etnografskog instituta LIV: 161-172.

Milenković, Miloš. 2016. Povratak nasleđu. Ogledi iz primenjene humanistike. Beograd: Filozofski fakultet, Odeljenje za etnologiju i anstropologiju, Centar za antropologiju javnih i praktičnih politika.

Morrison, Kenneth. 2018. Nationalism, Identity and Statehood in Post-Yugoslav Montenegro. London, Oxford, New York, New Delhi and Sydney: Bloomsbury.

Naumović, Slobodan. 2009. Upotreba tradicije u političkom i javnom životu Srbije na kraju dvadesetog i početkom dvadeset prvog veka. Beograd: Institut za filozofiju i društvenu teoriju IP „Filip Višnjić“.

Panić Kašanski, Dragica. 2019. „Kikinda, Kolašin i Paštrovići: geneza veze, mreže i značaja tri mala arhiva nematerijalnog kulturnog nasljeđa“. U Nematerijalna kulturna baština Paštrovića. Budućnost tradicije, tradicija za budućnost, uredili Zlata Marjanović, Dušan Medin i Davor Sedlarević, 145-162. Petrovac na Moru, Budva, Beograd: Društvo za kulturni razvoj Bauo, JU Muzeji i galerije Budve i Etnografski institut SANU.

Pavlović, Srđan. 2003. „Who are Montenegrins? Statehood, Identity, and Civic Society“. In Montenegro in Transition. Problems of Identity and Statehood, edited by Florian Bieber, 83-106. Baden-Baden: Nomos Verlagsgesellschaft.

Popović, Stevo and Duško Bjelica. 2014. „Do Sifnificant Achievements of National Football Team Can Strengthen National Identity in Montenegro?“. Montenegrin Journal of Sports Science and Medicine 3: 31-33.

Rakočević, Selena. 2015. „Muzika, ples i pamćenje: ka preispitivanju metoda terenskog istraživanja plesa“. Muzikologija 19: 51-64.

Rastoder, Šerbo. 2003. “A short review of the history of Montenegro”. In Montenegro in Transition. Problems of Identity and Statehood, edited by Florian Bieber, 107-138. Baden-Baden: Nomos Verlagsgesellschaft.

Ronstrom, Owe. 1989. „The Dance Event. A Terminological and Methodological Discussion of the Concept“. In Dance event: A Complex Cultural Phenomenon, edited by Lisbet Torp, 21-33. Copenhagen: ICTM Study Group on Ethnochoreology.

Samardžić, Nikola. 2018. „Paštrovići: Osnove jedne istorije“. U Kulturna istorija Paštrovića, uredili Nikola Samardžić, Mila Medigović Stefanović, Dušan Medin i Zlata Marjanović, 9-45. Beograd: HERAedu

Sedlarević, Davor. 2017. „Prilog proučavanju tradicionalnih plesova u Paštrovićima: Traganja – rekognicija terena“. U Začuh vilu u dubravu đe pjesan poje. Zbornik radova u paštrovskoj i budvanskoj muzičkog tradiciji i srodnim temama, uredili Zlata Marjanović i Dušan Medin, 103-115. Budva, Beograd i Petrovac na moru: Sekretarijat za društvene djelatnosti Opštine Budva, Udruženje Paštrovića i prijatelja Paštrovića u beogradu „Drobni pjesak“ i DKR „Bauo“.

Sindik, Ilija. 1951. „Dušanovo zakonodavstvo u Paštrovićima i Grblju“. U Zbornik u čast šeste stogodišnjice Zakonika cara Dušana, uredio Nikola Radojčić, 119-183. Beograd: Srpska akademija nauka.

Silverman, Carol. 2015. „Macedonia, UNESCO, and Intangible Cultural Heritage: The Challenging Fate of Teškoto“. In UNESCO on the Ground. Local Perspectives on Intangible Cultural Heritage, edited by Dylan Foster, Michael and Lisa Gilman, 93-112. Bloomington, Indiana: Indiana University Press.

Stevanović, Lada. 2009. „Rekonstrukcija sećanja, konstrukcija pamćenja – Kuća cveća i Muzej Jugoslavije“. U Spomen mesta – istorija – sećanja, uredila Aleksandra Pavićević, 101-117. Beograd: Etnografski institut SANU.

Todorova, Maria. 2004. „Introduction: Learning Memory, Remembering Identity“. In Balkan Identities. Nation and Memory, edited by Maria Todorova, 1-24. Washington Square, New York: New York University Press.

Violante, Antonio. 2015. “From black hole to the pearl of the mediterranean: A new idea of nation for idependent Montenegro”. Ethnicity, Culture, Politics 31(2): 81-92.

Vukmanović, Jovan. Paštrovići. Podgorica: CID Podgorica.

Vukčević, Ivan. 2017. „Kultura i muzika Budve i Paštrovića: Fragmenti“. U Začuh vilu u dubravu đe pjesan poje. Zbornik radova u paštrovskoj i budvanskoj muzičkog tradiciji i srodnim temama, uredili Zlata Marjanović i Dušan Medin, 103-115. Budva, Beograd i Petrovac na moru: Sekretarijat za društvene djelatnosti Opštine Budva, Udruženje Paštrovića i prijatelja Paštrovića u beogradu „Drobni pjesak“ i DKR „Bauo“.

Novinski članci

Miković, Dionisije. 1891. „Paštrovska svadba“. Bosanska vila: list za zabavu, pouku i književnost, br. 13, 15. juli 1891.

Miković, Dionisije. 1891a. „Paštrovska svadba“. Bosanska vila: list za zabavu, pouku i književnost, br. 15, 30. juli 1891.

Miković, Dionisije. 1891b. „Paštrovska svadba“. Bosanska vila: list za zabavu, pouku i književnost, br. 16, 30. avgust 1891.

Miković, Dionisije. 1891c. „Paštrovska svadba“. Bosanska vila: list za zabavu, pouku i književnost, br. 17, 15. septembar 1891.

Izvori

https://drustvobauo.wordpress.com/o-drustvu-bauo/

http://www.uzkd.mku.gov.me/vijesti/166809/NEMATERIJALNA-KULTURNA-DOBRA-CRNE-GORE.html

https://www.slobodnaevropa.org/a/bokeljska-mornarica-unesco/29135624.html https://www.vecernji.hr/vijesti/bokeljska-mornarica-za-spor-je-najizglednije-odustajanje-unesco-a-1236975

https://montenegrina.net/fokus/petrovac-medunarodni-projekat-etno-lab/

https://www.rtvbudva.me/vijesti/zavrsen-medunarodni-projekat-etno-lab-/21063

https://www.dan.co.me/?nivo=3&rubrika=Kultura&clanak=674487&datum=2018-12-08