Decenija proučavanja gastarbajtera kroz projekte Etnološko-antropološkog društva Srbije
DOI:
https://doi.org/10.21301/eap.v16i4.1Ključne reči:
migracije, migranti, antropologija, gastarbajteri, kulturni identitet, Srbija, BečApstrakt
Ovaj pregledni rad nudi presek desetogodišnjih antropoloških istraživanja kulturnog identiteta gastarbajtera i njihovih potomaka kroz projekte koji su realizovali saradnici Odeljenja za etnologiju i antropologiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu i Etnografskog instituta SANU. Projekte su podržali Etnološko-antropološko društvo Srbije i Filozofski fakultet u Beogradu. Fenomen „radnika na privremenom radu u inostranstvu“, odnosno tzv. gastarbajtera, koji datira od početka 60ih godina 20. veka i nastavio se u narednim decenijama, dugo je ostao po strani interesovanja srpske antropološke i etnološke nauke. To je i bio razlog zbog čega smo 2010. godine započeli antropološko istraživanje kulturnog identiteta gastarbajtera, uočivši „prazan prostor“ u naučnom bavljenju ovim fenomenom. Namera je bila da se u obzir uzmu različiti faktori konstrukcije identiteta gastarbajtera i iz različitih uglova sagledaju procesi, diskursi i predstave vezane za ovu socio-kulturnu grupu. Vremenom, kako smo dublje zalazili u problem radnih migranata i migracija uopšte, naša interesovanja, a samim tim i istraživanja, proširila su se i na druge teme osim kulturnog identiteta. U tom smislu, ovaj pregledni rad ima nameru da informiše naučnu i stručnu javnost o rezultatima istraživanja migranata na privremenom radu u inostranstvu i njihovih potomaka, da istakne neke najvažnije istraživačke teme kojima smo se bavili, uz svest o tome da je fenomen migranata i migracija toliko raznovrstan da je nemoguće obuhvatiti niti istražiti sve što taj fenomen čini tako kompleksnim.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
Reference
Antonijević, Dragana. 2000. „'Svatovac' i glamurozna venčanja — svadbeni fenomeni u severoistočnoj Srbiji“. U Životni ciklus, referati bugarsko-srpskog naučnog skupa 12-16. juni 2000, 251-264. Sofija - Beograd: Etnografski institut s muzejom pri BAN ̶ Etnografski institut SANU. [The Journal „Svatovac“ and Glamorous Weddings - Wedding Phenomena in Northeastern Serbia]
Antonijević, Dragana. 2011a. “Gastarbajter kao liminalno biće: konceptualizacija kulturnog identiteta”. Etnoantropološki problemi 6(4): 1013 – 1033. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v6i4.10 [The Guest Worker as a Liminal Being: The Conceptualization of Guest Worker’s Cultural Identity]
Antonijević, Dragana. 2011b. „Teorijsko-hipotetički okvir za proučavanje kulturnog identiteta gastarbajtera“. U Kulturni identiteti kao nematerijalno kulturno nasleđe: zbornik radova sa naučnog skupa Kulturni identiteti u XIX veku, uredio Bojan Žikić, 27–42. Beograd: Srpski genealoški centar i Odeljenje za etnologiju i antropologiju Filozofskog fakulteta. [„Theoretical-Hypothetical Framework for Studying the Cultural Identity of Guest Workers“. In Cultural Identities as Intangible Cultural Heritage, edited by Bojan Žikić, 179-198. Belgrade: Serbian Genealogical Center and Department of Ethnology and Anthropology, Faculty of Philosophy, University of Belgrade]
Antonijević, Dragana. 2012. “Faktori izgradnje kulturnog identiteta radnih migranata iz Srbije”. Etnološko-antroploške sveske 20 (9): 21-34. Plenarno predavanje po pozivu, sa naučnog skupa Etnologija i antropologija u Srbiji danas, održanog 29. i 30. novembra 2012. godine, u organizaciji Etnološko-antropološkog društva Srbije. [Factors for Building the Cultural Identity of Working Migrants from Serbia]
Antonijević, Dragana. 2013. Stranac ovde, stranac tamo: Antropološko istraživanje kulturnog identiteta gastarbajtera. Beograd: SGC i Odeljenje za etnologiju i antropologiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. [Strangers here, Strangers there: Anthropological Research of Cultural Identity of Guest Workers]
Antonijević, Dragana. 2020. „Bečki haustori u sumračnoj viziji Darka Markova“. Etnoantropološki problemi 15(1): 61-99. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v15i1.3 [Viennese Hallways in Darko Markov's Bleak Vision]
Antonijević, Dragana, Ana Banić Grubišić i Marija Krstić. 2011. „Gastarbajteri – iz svog ugla. Kazivanja o životu i socioekonomskom položaju gastarbajtera“. Etnoantropološki problemi 6 (4): 983–1011. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v6i4.9 [Guest Workers – From Their Own Perspective. Narratives About Life and the Socio-Economic Position of Migrant Workers]
Antonijević, Dragana i Ljubica Milosavljević. 2016a. „Starost gastarbajtera: strategije životnih izbora migrantske populacije u penziji“. Etnoantropološki problemi 11 (1): 113–135. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v11i1.5 [Gastarbeiters' Old Age: Strategies of Life Choices Among the Migrant Population of Pensioners]
Antonijević, Dragana i Ljubica Milosavljević. 2016b. „’Treća opcija’: oscilirajuća kretanja gastarbajtera u penziji“. Glasnik Etnografskog instituta SANU LXIV (3): 509–526. DOI 10.2298/GEI151019001A The “Third Option”: Oscillatory Migrations of Retired Guest Workers
Antonijević, Dragana i Miloš Rašić. 2018. „Amaterske pozorišne predstave srpskih migranata u Beču“. Glasnik Etnografskog instituta SANU LXV (3): 493–510. DOI 10.2298/GEI1803493A Amateur Theater Plays by Serbian Migrants in Vienna
Antonijević, Dragana, Miloš Rašić i Ana Banić Grubišić. 2020. „Šta mladi u Srbiji i dijaspori (ne)znaju o nematerijalnom kulturnom nasleđu Srbije?“ Etnoantropološki problemi 15(4): 1037-1058. DOI: https://doi.org/10.21301/eap.v15i4.4 [How (Un)Aware are Young People in Serbia and the Diaspora of Serbia’s Intangible Cultural Heritage?]
Banić Grubišić, Ana. 2011. „Jedna drugačija gastarbajterska priča: Romi gastarbajteri – transnacionalna manjina u transmigraciji“. Etnoantropološki problemi, n.s. 6 (4): 1035-1054. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v6i4.11 [A Different Guest Worker Story: Roma Guest Workers – a Transnational Minority in Transmigration]
Banić Grubišić, Ana. 2012. „O slučaju „obrnute” upotrebe ’fotografskog izmamljivanja’: razmišljanja o značaju i ulozi vizuelne građe u terenskom istraživanju“. Etnološko-antropološke sveske 19(8): 47–63. [About the Case of the “Reversed” Usage of “Photographic Elicitation”: Reflections on the Significance and the Role of the Visual Material in Fieldwork]
Banić Grubišić, Ana. 2018. „Umetnost i migrantsko iskustvo: ’gastarbajterska serija’ Drage Trumbetaša“. Antropologija 18 (3): 23–44. [Art and Migrant Experience – The "Gastarbeiter Series" of Drago Trumbetaš].
Banić Grubišić, Ana. 2019. „Migrantska poezija – antropološka analiza zbirke pesama Drage Trumbetaša“. Etnoantopološki problemi 14 (4): 1161–1185. DOI: https://doi.org/10.21301/eap.v14i4.5 [Migrant Poetry – Anthropological Analysis on the Collection of Poems by Drago Trumbetaš]
Banić Grubišić, Ana. 2020. „’Između dva sveta’ - antropološka analiza ’gastarbajterskog romana’ Taksist od Münchena“. Etnoantropološki problemi 15(1):101-128. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v15i1.4 [Inbetween the Worlds – Gastarbeiter Novel "Taxi Driver of Munich": An Anthropological Analysis]
Banić Grubišić, Ana i Marija Krstić. 2011. "Radionica ’Gastarbajteri – šta znamo o njima?’ Istraživanje stavova/predstava studenata etnologije i antropologije o gastarbajterima". U Kulturni identiteti kao nematerijalno kulturno nasleđe, uredio Bojan Žikić, 179-198. Beograd: Srpski genealoški centar i Odeljenje za etnologiju i antropologiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. [Workshop „Guest-workers – what do we know about them? Researching the students attitudes about guest workers“. In Cultural Identity as Intangible Cultural Heritage, edited by Bojan Žikić, 179-198. Belgrade: Serbian Genealogical Center and Department of Ethnology and Anthropology, Faculty of Philosophy, University of Belgrade].
Bender, Eugene I., and George Kagiwada. 1968. “Hansen’s Law of ‘Third-Generation Return’ and the Study of American Religio-Ethnic Groups.” Phylon 29 (4): 360–70. https://doi.org/10.2307/274020.
Berry, John W. 2001. „A Psychology of Immigration“. Journal of Social Issues 57 (3): 615–631.
Bratić, Dobrila i Miroslava Malešević. 1982. „Kuća kao statusni simbol“. Etnološke sveske IV: 301-309. House as a Status Symbol
Brettell, Caroline. 2003. Anthropology and Migration: Essays on Transnationalism, Ethnicity, and Identity. Walnut Creek: Altamira Press
Brettell, Caroline and James Hollifield. 2000. „Introduction“. In Migration Theory: Talking Across Disciplines, edited by Caroline B. Brettell and James F. Hollifield, 1-26. New York-London: Routledge.
Brujić, Marija. 2015. „Da li je “princeza gola”? Kulturne predstave iseljenika u Beču o evrointegracijama Srbije“. Antropologija 15(3): 23-46. Is the „Princess Naked“? Cultural Representations of Migrants in Vienna About European Integration of Serbia
Brujić, Marija. 2017. „Modernizacija u filmu ’Video Jela, Zelen bor’ – antropološka analiza“. Etnoantropološki problemi 12(4): 1091-1118. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v12i4.5 [Modernization in the Film Dear Video – Anthropological Analysis]
Brujić, Marija. 2018. Kulturne predstave o Evropskoj uniji i evrointegracijama Srbije među pripadnicima srpske dijaspore u Gracu. Beograd: Filozofski fakultet. Evropeisation of Serbia at the Beginning of the 21st century. Anthropological Analysis of Socio-Cultural Changes During Euro-Integrations
Bolzman, Claudio, Rosita Fibbi and Marie Vial. 2006. „What To Do After Retirement? Elderly Migrants and the Question of Return“. Journal of Ethnic and Migration Studies 32 (8): 1359–1375. https://doi.org/10.1080/13691830600928748
Castles, Stephen. 1986. „The Guest-Worker in West Europe: An Obituary“. International Migration Review 20 (4): 761-778. https://doi.org/10.1177/019791838602000402
Castles, Stephen. 2006. „Guestworkers in Europe: A Resurrection?“ International Migration Review 40 (4): 741-766. https://doi.org/10.1111/j.1747-7379.2006.00042.x
Daniel, Ondřej. 2007. „Gastarbajteri: Rethinking Yugoslav Economic Migrations towards the European North-West through Transnationalism and Popular Culture“. In Imaging Frontiers, Contesting Identities, edited by S. G. Ellis and L. Klusáková, 277-302. Pisa: Pisa University Press.
Davidović, Milena. 1999. Deca stranih radnika. Druga generacija jugoslovenskih ekonomskih emigranata u zemljama Zapadne Evrope. Beograd: Institut društvenih nauka – Centar za sociološka istraživanja. Children of Foreign Workers. The Second Generation of Yugoslav Economic Emigrants in the Countries of Western Europe
Dobrivojević, Ivana. 2007. „U potrazi za blagostanjem. Odlazak jugoslovenskih državljana na rad u zemlje zapadne Evrope 1960-1977“. Istorija 20 veka 2: 89-100. In Quest for Welfare – The Labour Migration of Yugoslav Citizens in Western European Countries 1960-1977
Dragišić, Petar. 2010. „Klubovi jugoslovenskih radnika u Zapadnoj Evropi 70-ih godina“. Tokovi istorije 1: 128-138. Yugoslav Migrant Workers’ Clubs in Western Europe in the 1970s
Ganga, Deianira. 2006. „From Potential Returnees into Settlers: Nottinghams Older Italians“. Journal of Ethnic and Migration Studies 32 (8): 1395–1413. https://doi.org/10.1080/13691830600928789
Haider-Labudović, Ida. 2007. “Srpska dijaspora u Beču u drugoj polovini XX veka.” Doktorska disertacija. Filozofski fakultet, Univerzitet u Beogradu. Serbian Diaspora in Vienna in the Second Half of 20th Century
Hunter, Alistair. 2011. “Theory and Practice of Return Migration at Retirement: the Case of Migrant Worker Hostel Residents in France”. Population, Space and Place 17 (2): 179–192. https://doi.org/10.1002/psp.610
Integration Report. 2011. Recommendations by the Expert Councle for Integration, 2011.
Ivanović, Vladimir. 2012. Geburtstag pišeš normalno. Jugoslovenski gastarbajteri u Austriji i SR Nemačkoj 1965-1973. Beograd: Institut za savremenu istoriju. “Geburtstag you write normal“: Yugoslav Guest Workers in FR Germany and Austria 1965-1973
Jovanović, Lazar. 2017. „Konceptualizacija kulturnog identiteta pripadnika treće generacije srpskih radnih migranata u SR Nemačkoj“. Etnoantropološki problemi 12 (1): 149–173. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v12i1.7 [The Conceptualization of the Cultural Identity of Third Generation Serbian Work Migrants in FR Germany]
King, Russell and Anastasia Christou. 2010. “Diaspora, Migration and Transnationalism: Insights from the Study of Second-Generation ‘Returnees’“. In Diaspora and Transnationalism: Concepts, Theories and Methods, edited by Rainer Bauböck and Thomas Faist, 167–183. Amsterdam: Amsterdam University Press.
Kohlbacher, Josef, Ursula Reeger and Philipp Schnell. 2015. „Place Attachment and Social Ties – Migrants and Natives in Three Urban Settings in Vienna“. Population, Space and Place 21 (5): 446–462. https://doi.org/10.1002/psp.1923
Kovačević, Ivan i Marija Krstić. 2011. „Između istorije i savremenosti: antropološko proučavanje gastarbajtera u 21. veku“. Etnoantropološki problemi 6 (4): 969–982. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v6i4.8 [Between History and Modernity: The Anthropological Study of Migrant Workers in the 21st Century]
Kovačević, Ivan i Dragana Antonijević. 2018. „Dva pripovedanja identiteta“. Dopunjeno saopštenje sa naučnog skupa O pričama i pričanju danas, Zagreb, 14–16. decembar 2013. godine. Institut za etnologiju i folkloristiku, Knjiga apstrakata, ISBN 978–953–6020–77–5. Etnoantropološki problemi 13 (1): 41–63. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v13i1.2 [Two Identity Narratives]
Krstić, Marija. 2011. „Dijaspora i radnici na privremenom radu u inostranstvu: osnovni pojmovi“. Etnoantropološki problemi 6 (2): 295–318. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v6i2.1 [The Diaspora and Temporary Migrant Workers: Basic Concepts]
Krstić, Marija. 2013. “’I’m a poor lonesome cowboy and a long way from home...’: srpski dokumentarni filmovi o gastarbajterima.” Etnoantropološki problemi 8(2): 499–518. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v8i2.8 ["I’m a poor lonesome cowboy and a long way from home…": Serbian Documentary Films about Guest Workers]
Latcheva, Rossalina and Barbara Herzog-Punzenberger. 2011. „Integration Trajectories: A Mixed Method Approach“. In A Life-Course Perspective on Migration and Integration, edited by Matthias Wingens, Michael Windzio, Helga de Valk, Can Aybek, 121-143. London, New York: Springer.
Marković, Predrag. 2009. „Izgubljeni u transmigraciji? Srpski gastarbajteri između svetova“. Hereticus - Časopis za preispitivanje prošlosti 7 (4): 7-24. Lost in Transmigration? Serbian Gastarbeiters Between the Worlds
Medica, Karmen. 2010. „Sodobni integracijski procesi in kontroverznosti krožnih migracij“. In Migranti v Sloveniji – med integracijo in alijenacijo, edited by Karmen Medica, Goran Lukić and Milan Bufon, 37-56. Koper: Univerzitetna založba Annales.
Milosavljević, Ljubica i Dragana Antonijević. 2015. „Starački domovi kao perspektiva i realnost starih gastarbajtera“. Etnoantropološki problemi 10 (2): 333–355. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v10i2.3 [Nursing Homes as the Perspective and Reality of Guest Workers in Old Age]
Naderifar, Mahin, Hamideh Goli, and Fereshteh Ghaljaie. 2017. „Snowball Sampling: A Purposeful Method of Sampling in Qualitative Research“. Strides in Development of Medical Education, September; 14(3):e67670. doi: 10.5812/sdme.67670.
Narayan, Kirin. 1999. „Ethnography and Fiction: Where Is the Border?“ Anthropology and Humanism 24 (2): 134–147.
Nishida, Hiroko. 1999. „A Cognitive Approach to Intercultural Communication Based on Schema Theory“. International Journal of Intercultural Relations 23 (5): 753-777.
Pajić, Ivana. 2014. „Identitet – prostor – granica: identitet migranta“. Filolog 9: 299-312. Identity – Space – Border: Migrant Identity
Popović, Nenad. 2008. Svijet u sjeni. Zagreb: Pelago.
Rašić, Miloš. 2016. „’Praznovanje sopstva’: Evropska smotra srpskog folklora kao mesto konstrukcije i komoditizacije identiteta“. Etnoantropološki problemi 11(4): 1005-1026. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v11i4.3 “Celebrating oneself“: The European Review of Serbian Folk Dancing as a Place of Construction and Commoditization of Identity
Rašić, Miloš. 2017. „Jugoslovenski/srpski klubovi u Beču u istorijskom kontekstu“. Glasnik Etnografskog instituta SANU 65(3): 687-703. DOI: https://doi.org/10.2298/GEI1703687R Yugoslav/Serbian Clubs in Vienna in the Historical Context
Rašić, Miloš. 2020. „Konstrukcija i prezentacija identiteta u srpskim klubovima u Beču.“ Doktorska disertacija. Filozofski fakultet – Univerzitet u Beogradu. Construction and Presentation of Identity in Serbian Clubs in Vienna
Rašić, Miloš. 2021a. „Koreografisanje tradicionalnih plesova u sistemu komoditizujućih praksi: primer srpskih klubova u Beču.“ Narodna umjetnost 58 (2). In press Choreography of Traditional Dances in the System of Commoditizing Practices: The Example of Serbian Clubs in Vienna
Rašić, Miloš. 2021b. „Antropološka analiza performansa jugoslovenskih klubova u Beču“. Zbornik Matice srpske za scenske umetnosti 64. In press. Anthropological Analysis of the Performance of Yugoslav Clubs in Vienna
Rašić, Miloš. 2021c. “Yugoslav Clubs in Vienna as Places of Self-Identification: An Analysis of the influence of Yugoslavia and its Disintegration on Club Policies”. In The Spirit and the Shadows of Yugoslavia: Reflections and Processes 30 Years after the Dissolution of SFRY, Konferencija održana 25. juna 2021. Skoplje: Center for Advanced Researches and Academic Network for Cooperation in Southeast Europe.
Schierup, Carl Ulrik. 1973. Houses, tractors, golden ducats ̶ Prestige games and migration. A study of migrants to Denmark from Yugoslav village. Filed report. Institut for etnografii og socialantropologi, Aarhus Universitet.
Stefanović Banović, Milesa i Branislav Pantović. 2014. „Domovinski klubovi i udruženja naših iseljenika u Argentini“. Glasnik Etnografskog muzeja 78: 107-120. Homeland Clubs and Associations of “Our” Expatriates in the Argentine Republic
Taherdoost, Hamed. 2016. “Sampling Methods in Research Methodology; How to Choose a Sampling Technique for Research“. International Journal of Academic Research in Management (IJARM) 5 (2): 18–27. DOI: 10.2139/ssrn.3205035
Teraoka, Arlene Akiko. 1987. „Gastarbeiterliteratur: The Other Speaks Back“. Cultural Critique 7, The Nature and Context of Minority Discourse II: 77–101.
Uterreiner Anne and Agnieszka Weinar. 2017. “Introduction: Integration as a Three-Way Process“. In Migrant Integration Between Homelan and Host Society – Volume 1, edited by Agnueszka Weinar, Anne Unterreiner and Philippe Fargues, 1-21. Switzerland: Springer International Publishing.
Vuletić, Julijana. 2016. „Leksičke transferencije u govoru Srba u Nemačkoj: na primeru srpske zajednice u Ingolštatu, Bavarska“. Etnoantropološki problemi 11 (2): 601–626. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v11i2.14 [Lexical transference in the speech of Serbs in Germany: The example of the Serbian community in Ingolstadt, Bavaria]
Warnes, Anthony M. and Allan Williams. 2006. “Older Migrants in Europe: A New Focus for Migration Studies“. Journal of Ethnic and Migration Studies 32 (8): 1257–1281. https://doi.org/10.1080/13691830600927617
Wets, Johan. 2006. “The Turkish Community in Austria and Belgium: The Challenge of Imigration“. Turkish Studies 7 (1): 85-100.
##submission.downloads##
Objavljeno
Kako citirati
Broj časopisa
Sekcija
Licenca
Ovaj rad je pod Creative Commons Autorstvo-Deli pod istim uslovima 4.0 Internacionalna licenca.
ERIH PLUS - European Reference Index for the Humanities
World Cat
AnthroSerbia
