Les couloirs de Vienne dans la vision crépusculaire de Darko Markov
DOI :
https://doi.org/10.21301/eap.v15i1.3Mots-clés :
immigrants, Vienne, Serbes, prose ethnographique, gastarbeiterliteratur /littérature migrante, Darko MarkovRésumé
Dans cet article est analysé le roman Crépuscule dans le couloir de Vienne 2 (Grand-mère Boska) (2013) de Darko Markov, écrivain-migrant de Vienne. Le roman est une description de la façon de vivre et des caractéristiques culturelles des immigrants serbes en Autriche à travers deux générations d’immigrés – les gastarbeiters en tant que vague d’immigrés plus ancienne des „travailleurs temporaires à l’étranger“ des années 70 et 80 du XXe siècle, puis des gens plus jeunes, éduqués et instruits qui ont migré dans les années 90 du XXe siècle fuyant les conflits en ex-Yougoslavie et la situation économique difficile en Serbie provoquée par l’inflation et les sanctions internationales. À travers une intrigue apparemment simple, les problèmes conjugaux et amoureux du personnage principal – jeune intellectuel de Belgrade arrivé à Vienne dans les années 90, l’auteur construit un réseau narratif dense des événements variés que vit son héros, décrivant les difficultés d’adaptation à l’étranger. Le personnage principal est simultanément confronté à deux mondes aux systèmes axiologiques différents – aux gastarbeiters, ses compatriotes, dont les modes de vie, les positions et les comportements semblent souvent bizarres et inacceptables, parfois irrationnels, et d’autre part il lutte contre les préjugés ethniques, l’intolérance et l’incompréhension que les Autrichiens expriment non seulement à son égard mais aussi à l’égard des autres étrangers-immigrants. En croisant des personnages divers, le héros lui-même subit des changements au cours de sa recherche du sens de la vie et de sa place dans un monde étranger.
Darko Markov utilise le procédé réaliste dans la description des personnages et de leur conduite, s’appuyant dans une grande mesure sur des personnages existants et des événements véritablement survenus, comme il le souligne lui-même. C’est pourquoi son procédé narratif peut être défini comme « faction » – alliance de la fiction et des faits, ces derniers enrichis de nombreuses descriptions ethnographiques des caractéristiques, comportements, apparences, parlers et du système axiologique des gastarbeiters et des autres migrants dans la capitale autrichienne. En ce sens, le roman de Markov appartient au genre de prose ethnographique étant donné qu’il abonde en thèmes et motifs anthropologiquement et ethnographiquement pertinents. Dans un sens plus large, le roman appartient à la littérature migrante définie aussi bien par son sujet, ses personnages et son contenu liés à la vie des migrants, que par son auteur immigré lui-même.
Le roman est d’abord soumis à une analyse littéraire et ethnographique à travers les éléments structuraux de sa composition – l’action, les personnages (attributs, comportements et motivation), le temps narratif et l’espace où vivent et se meuvent les immigrés serbes à Vienne. Puis, certains motifs et thèmes du roman ont été analysés dans une optique anthropologique, notamment le problème de la position marginale des migrants du fait de deux procédés de marginalisation: celui de marginalisation externe liée à leur statut socio-économique, puis celui de marginalisation interne résultant de l’exotisation et de la « stigmatisation », puis de la langue comme marqueur ethnique et culturel important.
Téléchargements
Références
Adamović, Rade. 2010. I ovdje i tamo. Banja Luka: Grafid
Albahari, David. 2019. Dijaspora i druge stvari. Novi Sad: Akademska knjiga.
Antonijević, Dragana. 2010. Ogledi iz antropologije i semiotike folklora. Beograd: Srpski genealoški centar – Odeljenje za etnologiju i antropologiju Filozofskog fakulteta.
Antonijević, Dragana. 2011. „Gastarbajter kao liminalno biće: konceptualizacija kulturnog identiteta“. Etnoantropološki problemi 6 (4): 1013-1033. https://doi.org/10.21301/eap.v6i4.10
Antonijević, Dragana. 2013. Stranac ovde, stranac tamo: antropološko istraživanje kulturnog identiteta gastarbajtera. Beograd: Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu – Srpski genealoški centar.
Antonijević, Dragana i Ljubica Milosavljević. 2016a. „Starost gastarbajtera: strategije životnih izbora migrantske populacije u penziji“. Etnoantropološki problemi 11 (1): 113-135. https://doi.org/10.21301/eap.v11i1.5
Antonijević, Dragana i Ljubica Milosavljević. 2016b. „’Treća opcija’: oscilirajuća kretanja gastarbajtera u penziji“. Glasnik Etnografskog instituta SANU LXIV (3): 509-526. DOI 10.2298/GEI151019001A
Antonijević, Dragana i Miloš Rašić. 2018. „Amaterske pozorišne predstave srpskih migranata u Beču“. Glasnik Etnografskog instituta SANU LXV (3): 493-510. https://doi.org/10.2298/GEI1803493A
Auer, Peter. 1999. „From codeswitching via language mixing to fused lects: Toward a dynamic typology of bilingual speech“. The International Journal of Bilingualism 3 (4): 309-332.
Banić Grubišić, Ana. 2018. „Umetnost i migrantsko iskustvo: ’gastarbajterska serija’ Drage Trumbetaša“. Antropologija 18 (3): 23-44.
Banić Grubišić, Ana. 2019. „Migrantska poezija – antropološka analiza zbirke pesama Drage Trumbetaša“. Etnoantopološki problemi 14 (4): 1161-1185. DOI: https://doi.org/10.21301/eap.v14i4.5
Brandel, Andrew. 2019. „Literature and Anthropology“. Oxford Encyclopedia of Anthropology. Dostupno na: https://www.academia.edu/40424969/Literature_and_Anthropology
Brujić, Marija. 2018. Kulturne predstave o Evropskoj uniji i evrointegracijama Srbije među pripadnicima srpske dijaspore u Gracu. Etnoantropološki problemi – Monografije, knj. 9. Beograd: Dosije studio – Univerzitet u Beogradu, Filozofski fakultet.
Brunvand, Jan Harold. 1981. The Vanishing Hitchhiker. American Urban Legends and Their Meanings. New York – London: W. W. Norton and Company.
Castles, Stephen. 1986. „The Guest-Worker in West Europe: An Obituary“. International Migration Review 20 (4): 761-778.
Čapo Žmegač, Jasna. 2005. ”Trajna privremenost u Njemačkoj i povratak hrvatskih ekonomskih migranata”. U Stanovništvo Hrvatske - dosadašnji razvoj i perspektive, uredio D. Živić et al., 255-273. Zagreb: Institut društvenih znanosti Ivo Pilar.
De Angelis, Rosa. 2002. „Introduction“. In Between Anthropology and Literature. Interdisciplinary discourse, edited by Rosa De Angelis, 1-7. London and New York: Routledge.
Dégh, Linda and Andrew Vàzsonyi. 1974. „The Memorate and the Proto-Memorate“. Journal of American Folklore 87 (345): 225-239.
Divac, Zorica. 2003. „Vračanje u severoistočnoj Srbiji“. U Tradicionalno i savremeno u kulturi Srba, uredila Dragana Radojičić, 111-122. Posebna izdanja, Etnografski institut, knj. 49. Beograd : Etnografski institut SANU.
Dobrivojević, Ivana. 2007. „U potrazi za blagostanjem. Odlazak jugoslovenskih državljana na rad u zemlje zapadne Evrope 1960-1977“. Istorija 20 veka, br. 2, 89-100.
Dodig, Milana L. 2013. „Značenjska društvena funkcija jezičkih poruka na Fejsbuku“. Uzdanica X (1): 97-108.
Dragišić, Petar. 2015. „Gastarbajter kao filmski lik. Fenomen jugoslovenske ekonomske emigracije u jugoslovenskim igranim filmovima i serijama 70-ih i 80-ih godina“. Tokovi istorije, br. 2, 175-190.
Dunphy, Graeme. 1985. „Migrant, Emigrant, Imigrant. Recent Developments in Turkisch-Dutch Literature“. Neophilologus 85 (1): 1-23.
Đerić, Gordana. 2009. „Stereotip i studije o Balkanu“. Antropologija br. 9, 11-26.
Frejzer, Džemjs Džordž. 1977. Zlatna grana 1. Proučavanje magije i religije. Beograd: BIGZ.
Granić, Jagoda. 2013. „Diglosija i dinomija vs. bilingvizam i bikulturalizam“. U Jezici i kulture u vremenu i prostoru II, uredile Snežana Gudurić i Marija Stefanović, 35-44. Novi Sad: Filozofski fakultet.
Greimas, A. J. 1966. Sémantique structurale. Paris: Larousse.
Ilić Marković, Gordana. 2011. „Dvojezična svakodnevica – predrasude i činjenice, srpski i nemački u Beču“. U Peti međunarodni interdisciplinarni simpozijum "Susret kultura" (2), uredile Ljiljana Subotić i Ivana Živančević-Sekeruš, 779-789. Novi Sad: Filozofski fakultet.
Ivanović, Vladimir. 2012. Geburtstag pišeš normalno. Jugoslovenski gastarbajteri u Austriji i SR Nemačkoj 1965-1973. Beograd: Institut za savremenu istoriju.
Jonjić, Pavao. 1988. „Identifikacija ’gastarbeitera’“. Migracijske teme 4 (3): 285-291.
Klimt, Andrea. 2000. „European Spaces: Portuguese Migrants’ Notions of Home and Belonging“. Diaspora 9 (2): 259-285.
Kovačević, Ivan. 2009. Urbane legende – ogledi iz američkog folklora. Etnološka biblioteka knj. 39. Beograd: SGC – Odeljenje za etnologiju i antropologiju Filozofskog fakulteta.
Kovačević, Ivan i Dragana Antonijević. 2018. „Dva pripovedanja identiteta“. Etnoantropološki problemi 13 (1): 41-63. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v13i1.2
Kovačević, Ivan i Marija Krstić. 2011. „Između istorije i savremenosti: antropološko proučavanje gastarbajtera u 21. veku“. Etnoantropološki problemi 6 (4): 969-982. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v6i4.8
Krstić, Marija. 2011. „Dijaspora i radnici na privremenom radu u inostranstvu: osnovni pojmovi“. Etnoantropološki problemi 6 (2): 295-318. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v6i2.1
Latcheva, Rossalina and Barbara Herzog-Punzenberger. 2011. „Integration Trajectories: A Mixed Method Approach“. In A Life-Course Perspective on Migration and Integration, edited by Matthias Wingens, Michael Windzio, Helga de Valk and Can Aybek, 121-143. London - New York: Springer.
Laterza, Vito. 2007. „The Ethnographic Novel: Another Literary Skeleton in the Anthropological Closet?“ Suomen Antropologi: Journal of the Finnish Anthropological Society 32 (2): 124-134.
Langnes, L.L. and Gelya Frank. 1978. „Fact, Fiction and the Ethnographic Novel“. Anthropology and Humanism Quarterly 3 (1-2): 18-22. Online Issue 2009.DOI https://doi.org/10.1525/ahu.1978.3.1-2.18
Lazarević-Radak, Sanja. 2011. Na granicama Orijenta. Predstave o Srbiji u engleskim i američkim putopisima između dva rata. Pančevo: Mali Nemo.
Łebkowska, Anna. 2012. „Between the Anthropology of Literature and Literary Anthropology“. Teksty Drugie, No. 2, 19-29. Special Issue – English Edition. Dostupno na: http://rcin.org.pl
Malinovski, Bronislav. 1971. Magija, nauka, religija. Beograd: Prosveta.
Manasijević, Marija. 2016. „Kritička analiza diskursa južnjaka na RTS-u – primer serije ’Porodično blago’”. Sociologija LVIII (4): 612-630. DOI: 10.2298/SOC1604612M
Markov, Darko. 2010. Sumrak u Bečkom haustoru. Sofia: Svetulka 44.
Markov, Darko. 2013. Sumrak u bečkom haustoru 2. Baba Boska. Sofia: Svetluka 44.
Marković, Predrag. 2009. „Izgubljeni u transmigraciji? Srpski gastarbajteri između svetova“. Hereticus. Časopis za preispitivanje prošlosti VII (4): 7–24.
Narayan, Kirin. 2008. „Ethnography and Fiction: Where Is the Border?“ Anthropology and Humanism 24 (2): 134-147. DOI https://doi.org/10.1525/ahu.1999.24.2.134
Nic Craith, Máiréad and Ullrich Kockel. 2014. „Blurring the Boundaries between Literature and Anthropology. A British Perspective“. Ethnologie(s) du littéraire. Ethnologie française 44 (4): 689-697.
Nic Craith, Máiréad and Laurent Sebastian Fournier. 2016. „Literary Anthropology. The Sub-disciplinary Context“. Anthropological Journal of European Cultures 25 (2): 1-8. DOI: 10.3167/ajec.2016.250101
Pajić, Ivana. 2014. „Identitet – prostor – granica – strano: identitet migranta“. Filolog V (9): 299-312. DOI 10.7251/fil1409299p
Park, Robert E. 1928. „Human Migration and the Marginal Man“. American Journal of Sociology 33 (6): 881-893.
Porteous, Douglas J. 1985. „Literature and Humanist Geography“. Area 17(2): 117-122.
Poyatos, Fernando. 1988. „Introduction“. In Literary anthropology : a new interdisciplinary approach to people, signs, and literature. Amsterdam - Philadelphia : J. Benjamins Pub. Co.
Radulović, Lidija B. 2017. „Crna i bela magija kao kulturno nasleđe: predstave mladih u Boru o vlaškoj magiji“. Etnoantropološki problemi 12 (4): 1153-1176. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v12i4.8
Rapport, Nigel. 1994. Book Review: „Jane Austen and the Fiction of Culture: An Essay on the Narration of Social Realities“. Richard Handler and Daniel Segal. The Anthropology of Form and Meaning Series. J. David Sapir, ed. Tucson: University of Arizona Press, 1990. American Ethnologist 21 (1): 216-217.
Schmidt, Nancy J.. 1981. „The Nature of Ethnographic Fiction : A Further Inquiry“. Anthropology and Humanism Quarterly 6 (1): 8-18. DOI https://doi.org/10.1525/ahu.1981.6.1.8
Sievers, Wiebke. 2008. „Writing Politics: The Emergence of Immigrant Writing in West Germany and Austria“. Journal of Ethnic and Migration Studies 34 (8): 1217-1235. DOI: 10.1080/13691830802364817
Sievers, Wiebke. 2014. „A contested terrain: Immigrants and their descendants in Viennese culture“. Identities: Global Studies in Culture and Power 21(1): 26-41. DOI: 10.1080/1070289X.2013.828622
Stanišić, Saša. 2010. „Tri mita o imigrantskoj književnosti“. (Sic!) časopis za po-etička istraživanja i djelovanja, 22. juni 2010. Dostupno na: https://sic.ba/rubrika/stav/page/12/
Tallman, Janet. 2002. „The ethnographic novel: finding the insider’s voice“. In Between Anthropology and Literature. Interdisciplinary discourse, edited by Rosa De Angelis, 11-22. London and New York: Routledge.
Teraoka, Arlene Akiko. 1987. „Gastarbeiterliteratur: The Other Speaks Back“. Cultural Critique 7, The Nature and Context of Minority Discourse II: 77-101.
Todorova, Marija. 1999. Imaginarni Balkan. Beograd: XX vek.
Tuan, Yi-Fu. 1977. Space and Place. The Perspective of Experience. Minneapolis – London: University of Minnesota Press.
Vuletić, Julijana. 2016. „Leksičke transferencije u govoru Srba u Nemačkoj: na primeru srpske zajednice u Ingolštatu, Bavarska“. Etnoantropološki problemi 11 (2): 601-626. https://doi.org/10.21301/eap.v11i2.14
Wets, Johan. 2006. „The Turkish Community in Austria and Belgium: The Challenge of Imigration“. Turkish Studies 7 (1): 85-100.
White, Paul. 1985. „On the Use of Creative Literature in Migration Study“. Area 17 (4): 277-283.
Zhang, Jingyi, Jessica M. Dennis and Christinalee Houseman. 2018. „The role of family and community bicultural socialization in the bilingual proficiency of immigrant young adults“. International Journal of Intercultural Relations 67: 44-57. DOI https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2018.09.003
Zick, Andreas, Thomas F. Pettigrew and Ulrich Wagner. 2008. „Ethnic Prejudice and Discrimination in Europe“. Journal of Social Issues 64 (2): 233—251. DOI: 10.1111/j.1540-4560.2008.00559.x
Žikić, Bojan, Miloš Milenković i Danijel Sinani. 2018. „Socijalno-ontološki solipsizam u delu Filipa K. Dika“. Etnoantropološki problemi 13 (1): 111–133. DOI https://doi.org/10.21301/eap.v13i1.6
Téléchargements
Publiée
Comment citer
Numéro
Rubrique
Licence
(c) Tous droits réservés Dragana Antonijević 2020

Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Partage dans les Mêmes Conditions 4.0 International.


