„Kap kiše u okeanu za kafanu na Balkanu“ : balkanski „barbarogenij“ u narativima Turbotronik scene
DOI:
https://doi.org/10.21301/eap.v17i1.5Ključne reči:
turbotronik, turbofolk, klasifikacije, opozicije, kafana, emocije, autentičnostApstrakt
Ovaj je rad deo kontinuiranog istraživanja koje autori sprovode kako bi mapirali turbotronik scenu i odgovorili na pitanje šta nam muzika može otkriti o široj dinamici sociokulturnog života u savremenoj Srbiji. U radu sledimo u domaćoj antropologiji već čvrsto trasirane putanje antropologije muzike. Usredsređujemo se na naizgled banalne, svakodnevne diskurzivne prakse običnih ljudi, smeštamo ih u širi okvir simboličkih geografija i pokazujemo da turbotronik narativi pripadaju diskursu balkanskog „barbarogenija“. Pokazujemo, Hercfeldovom terminologijom, „kako i pod kakvim pritiscima ljudi pribegavaju stereotipima, pa ih čak i direktno predstavljaju – glume, da tako kažemo“. Odgovaramo na pitanje gde autori turbotronika pronalaze binarne opozicije satkane od esencijalističkih konstrukata, kako ih strateški instrumentalizuju i kako ih koriste u nagodbama o moći. Analiza pokazuje da su vrednosni predznaci pripisani ključnim parovima opozicija u diskursu „Druge Srbije“ – (+) zapadno/evropsko : (–) balkansko, (+) civilizovano : (–) primitivno – zamenili mesta u okviru turbotronik diskursa, pri čemu su im pridodate opozicije (+) emocije : (–) razum i (+) autentično : (–) lažno. Predlažemo da se ta promena tumači kao potencijalni odraz u literaturi već konstatovanih širih promena u recepciji osmanskog nasleđa u srpskoj kulturi, ali i na širem području Balkana. Analiza etnografske građe pokazaće zbog čega se autori turbotronika stavljaju na stranu „naroda“ i „običnog sveta“, zbog čega insistiraju na „prokazanom balkanskom nasleđu“ te će biti osvetljeni funkcija i simbolički značaj koji u njihovim narativima dobija kafana. Na kraju, predlažemo smernice za buduća istraživanja ovog analitički plodnog fenomena.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
Reference
Archer, Rory. 2012. „Assessing Turbofolk Controversies: Popular Music between the Nation and the Balkans“. Southeastern Europe 36: 178-207. DOI: 10.1163/187633312X642103
Baker, Catherine. 2007. „The concept of turbofolk in Croatia: inclusion/exclusion in the construction of national musical identity“. In Nation in formation: inclusion and exclusion in central and eastern Europe, edited by Catherine Baker, Christopher J Gerry, Barbara Madaj, Liz Mellish & Jana Nahodilová. London: SSEES Publications.[dostupno na: https://pdfs.semanticscholar.org/b372/c1621b4463120b6f399165917d49f33cc795.pdf]
Banić Grubišić, Ana i Nina Kulenović. 2019. „Turbotronik - na granici između lokalne muzičke scene i žanra u nastajanju“. Etnoantropološki problemi 14(1): 23-46. DOI: 10.21301/eap.v14i1.1
Bhabha, Homi K. 1994. The Location of Culture. London: Routledge.
Bourdieu, Pierre. 1979. Distinction. A Social Critique of the Judgment. Cambridge: Harvard University Press.
Bukvić, Dimitrije. 2016. „Kafanska i internetska društvenost – upoređivanje.“ Kultura 151: 70-87. DOI: 10.5937/kultura1651070B
Burdije, Pjer. 2011. Predavanje o predavanju. Beograd: Karpos.
Čolović, Ivan. 2004. „Balkan u naraciji o World muzici u Srbiji“. Zvuk 24: 59-62.
Čvoro, Uroš. 2012. „Remember the Nineties? Turbo-folk as the Vanishing Mediator of Nationalism“. Cultural Politics 8(1): 121-137. DOI: 10.1215/17432197-1572021
Čvoro, Uroš. 2014. Turbo-folk music and cultural representations of national identity in former Yugoslavia. Ashgate.
Ćirjaković, Zoran 2012. „Muški snovi, neoliberalne fantazije i zvuk oklevetane modernosti“. Sarajevske sveske 39/40: 89-114.
Dimitrijević, Branislav. 2002. „Globalni turbo-folk“. U Nedeljne informativne novine, NIN, 20.7.2002.
Dragićević, Šešić, Milena. 1994. Neofolk kultura: publika i njene zvezde. Sremski Karlovci: Izdavačka knjižarnica Zorana Stojanovića.
Dumnić Vilotijević, Marija. 2020. „The Balkan of the Balkans: The Meaning of Autobalkanism in Regional Popular Music“. Arts 9(70): 1-13. DOI: 10.3390/arts9020070
Dušković, Vesna. 1984. „Kafići kao mesto društvenog okupljanja u gradu“. Etnološke sveske V: 39-44.
Đerić, Gordana. 2006. „Među javom i međ snom. O balkanizmu i neuspehu konstruktivizma u Srbiji: pogled iz prošlosti“. Filozofija i društvo (31): 1-17.
Đorđević, Dragoljub. 2012. „Ej kafano, nauko moja“. U Kafanologija, uredio Dragoljub Đorđević, 14-23. Beograd: Službeni Glasnik.
Đorđević, Ivan. 2010. „Identitetske politike u ritmu ʽlakih notaʼ: recepcija neofolk muzike u Sloveniji“. Tradiciones 39(1): 137-153. DOI: 10.3986/Traditio2010390112
Đurić Ljubica i Mladen Ćirić. 2015. „Metaforička i metonimijska konceptualizacija ljubavi u tekstovima turbo-folk pesama ženskih izvođača“. Jezici i kulture u vremenu i prostoru 4(1): 55-67.
Đurković, Miša. 2013. „Rokenrol i nova narodna muzika u Srbiji i Jugoslaviji“. Sociološki pregled XLVII(2); 231-247.
Đurković, Miša. 2002. „Ideologizacija turbo-folka“. Kultura 102: 19-33.
Đurković, Miša. 2005. „Ideološki i politički sukobi oko turbo-folka“. Filozofija i društvo 25: 271-284.
Đurković, Miša. 2009. Slika, zvuk i moć. Ogledi iz pop-politike. Beograd: Krug Commerce.
Finnegan, Ruth. 2003. „Music, Experience and the Anthropology of Emotion“. In Cultural Study of Music: A Critical Introduction, edited by Martin Clayton, Trevor Herbert & Richard Middleton, 181-193. New York: Routledge.
Foks, Kejt. 2012. „Govor paba“. U Kafanologija, uredio Dragoljub Đorđević, 233-252. Beograd: Službeni glasnik.
Foucault, Michel. 1978. The History of Sexuality. Volume I: An Introduction. New York: Pantheon Books.
Foucault, Michel. 2011. Power (The Essential Works of Foucault, 1954-1984, Vol. 3). The New Press.
Gordy, Erik. 1999. The Culture of Power in Serbia. Nationalism and the Destruction of Alternatives. Pennsylvania: Pennsylvania State University Press.
Gorunović, Gordana. 2011. Antropologija Kliforda Gerca – kritike i polemike. Beograd: Srpski genealoški centar.
Gotthardi Pavlovsky, Aleksej. 2014. Narodnjaci i turbofolk u Hrvatskoj. Zašto ih (ne) volimo? Zagreb: Naklada Ljevak.
Greckel, Wil. 2008. „Rock and nineteenth-century Romanticism: Social and cultural parallels“. Journal of Musicological Research (3): 177-202. DOI: 10.1080/01411897908574510
Grujić, Marija. 2009. Community and the Popular: Women, Nation and Turbo-Folk in Post-Yugoslav Serbia. CEU, Budapest: PhD Thesis.
Hercfeld, Majkl. 2004. Kulturna intimnost. Beograd: XX vek.
Hofman, Ana. 2010. „Kafana Singers: Popular Music, Gender and Subjectivity in the Cultural Space of Socialist Yugoslavia“. Narodna umjetnost 47(1): 141-161.
Jansen, Stef. 2001. „Svakodnevni orijentalizam: doživljaj ʽBalkanaʼ/ʽEvropeʼ u Beogradu i Zagrebu“. Filozofija i društvo (XVIII): 33-71.
Jansen, Stef. 2005. Antinacionalizam. Etnografija otpora u Beogradu i Zagrebu. Beograd: Biblioteka XX vek.
Kišjuhas, Aleksej. 2018. „Reason without feelings? Emotions in the history of Western philosophy“. Filozofija i društvo 29(2): 153-316. DOI: 10.2298/FID1802253K
Kovačević, Ivan i Marija Ristivojević. 2014. „Antropologija muzike: od folka do roka“. Etnoantropološki problemi 9(4): 1067-1083. DOI: 10.21301/EAP.v9i4.13
Kulenović, Nina i Ana Banić Grubišić. 2019. „ʽCepaće se neki narodnjaci!ʼ: nova čitanja turbofolka“. Etnoantropološki problemi 14(1): 47-78. DOI: 10.21301/eap.v14i1.2
Kulenović, Nina. 2021. Koncept kulture između individualizma i holizma: pogled iz prosvetiteljsko-kontraprosvetiteljskog spora. Beograd: Filozofski fakultet i Dosije studio.
Kronja, Ivana. 2001. Smronosni sjaj: masovna psihologija i estetika turbo-folka. Beograd: Tehnokratia.
Kronja, Ivana. 2004. „Turbo Folk and Dance Music in 1990s Serbia: Media, Ideology and the Production of Spectatle“. The Anthropology of East Europe Review 22(1): 103-114.
Kronja, Ivana. 2011. „Naknadna razmatranja o turbo-folku“. Kultura 102: 8-18.
Laklau, Ernesto. 2019. O populističkom umu. Novi Sad: Mediterran Publishing.
Lutz, Catherine & Geoffrey M. White. 1986. „The Anthropology of Emotions“. Annual Review of Anthropology 15: 405-436. DOI: 10.1146/annurev.an.15.100186.002201
Marinković, Dušan. 2012. „Ideologija, javnost i rođenje trećih mesta“. U Kafanologija, uredio Dragoljub Đorđević, 27-41. Beograd: Službeni Glasnik.
Milanović, Nevena. 2018. „Novi život kafane: disolucija ʽsjajnog trećeg mestaʼ“. Etnoantropološki provlemi 13(4): 971-985. DOI: 10.21301/eap.v13i4.4
Milenković, Miloš. 2006. „Šta je (bila) antropološka refleksivnost? Metodološka formalizacija“. Etnoantropološki problemi 1(2): 157-184. DOI: 10.21301/eap.v1i2.9
Mitrović, Marijana. 2011. „ʽNepodnošljiva lakoćaʼ (subverzije) nacionalizma: estradna tela u postsocijalističkoj Srbiji“. Glasnik Etnografskog instituta SANU 59(2): 125-148. DOI: 10.2298/GEI1102127M
Mitrović, Marijana. 2017. Uloga popularne muzike u konstruisanju rodnih identiteta u postsocijalističkoj Srbiji. Doktorska disertacija.
Moore, Allan. 2002. „Authenticity as authentication“. Popular Music 21(2): 209-223. DOI: 10.1017/S0261143002002131
Muf, Šantal. 2019. Za levi populizam. Novi Sad: Mediterran Publishing.
Naumović, Slobodan. 2010. „Kadriranje kulturne intimnosti: nekoliko misli o dinamici samopredstavljanja i samopoimanja u srpskoj kinematografiji“. Godišnjak za društvenu istoriju 17(1): 7-37.
Oldenbourg, Ramon & Dennis Brissett. 1982. „The third place“. Qualitative Sociology (5): 265-284. DOI: 10.1007/BF00986754
Papović, Jovana i Astrea Pejović. 2015. „The Potential of Popular Culture for the Creation of Left Populism in Serbia: The Case of the Hip-Hop Collective ’The Bombs of the Nineties’“. Contemporary Southeastern Europe 3(2): 107-126.
Peri, Marvin. 2000. Intelektualna istorija Evrope. Beograd: Clio.
Pile, Steve. 1994. „Masculinism, the use of dualistic epistemolgies and third spaces“. Antipode 26(3): 255-277. DOI: 10.1111/j.1467-8330.1994.tb00251.x
Pišev, Marko. 2011. „Balkanizam i osmansko kulturno nasleđe u savremenoj Srbiji: između negacije i autoegzotizacije“. U Kulturno nasleđe: zbornik radova sa naučnog skupa Kulturni identiteti u XXI veku, uredio Bojan Žikić, 73-92. Beograd: Srpski genealoški centar i Odeljenje za etnologiju i antropologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu.
Radović, Srđan. 2009. Slike Evrope. Istraživanje predstava o Evropi i Srbiji na početku XXI veka. Beograd: Etnografski institut SANU.
Radović, Srđan. 2010. „Juče na Balkanu, danas u vašem stanu. Nekoliko zapažanja o neofolk muzici među publikom u Sloveniji“. Tradiciones 39(1): 123-135. DOI: 10.3986/Traditio2010390111
Rašić, Miloš. 2018. „Turbotronik: studija slučaja Lenharta Tapesa i Mirjane Raić“. Etnoantropološki problemi 13(4): 951-969. DOI: 10.21301/eap.v13i4.3
Ristivojević, Marija. 2012. „Proučavanje muzike u antropologiji“. Etnoantropološki problemi 7(2): 471-486. DOI: 10.21301/eap.v7i2.8
Ristivojević, Marija. 2013. „Muzika kao kulturni fenomen“. Etnoantropološki problemi 8(2): 441-451. DOI: 10.21301/EAP.v8i2.5
Simić, Marina. 2006. „Exit u Evropu: popularna muzika i politike identiteta u savremenoj Srbiji“. Kultura 116-117: 98-122.
Spasić, Ivana i Predrag Cvetičanin (eds.). 2013. Us and Them; Symbolic Divisions in Western Balkan Societies. Niš: Centre for Empirical Cultural Studies of South-East Europe; The Institute for Philosophy and Social Theory of the University of Belgrade.
Spasić, Ivana. 2006. „Distinkcija na domaći način: diskursi statusnog diferenciranja u današnjoj Srbiji“. U Nasleđe Pjera Burdijea, priredili Miloš Nemanjić i Ivana Spasić, 137-171. Beograd: Institut za filozofiju i društvenu teoriju i Zavod za proučavanje kulturnog razvitka.
Stanojević, Milena. 2010. „Institucija kafane u Srbiji i razvoj modernog društva – funkcije kafane.“ Teme 34(3): 821-837.
Stojanović, Dubravka. 2012. „Kafane kao temelj civilnog društva u Srbiji krajem 19. i početkom 20. veka“. U Kafanologija, uredio Dragoljub Đorđević, 43-54. Beograd: Službeni Glasnik.
Šentevska, Irena. 2013. „Anything but Turban-folk: the Oriental Controversy and Identity Makeovers in the Balkans“. In Us and Them; Symbolic Divisions in Western Balkan Societies, edited by Ivana Spasić i Predrag Cvetičanin, 51-71. Niš: Centre for Empirical Cultural Studies of South-East Europe; The Institute for Philosophy and Social Theory of the University of Belgrade.
Šentevska, Irena. 2020. „Sav taj turban-folk: orijentalizam i folk muzika u Srbiji“. Glasnik Etnografskog instituta SANU LXVIII (3): 641-660. DOI: 10.2298/GEI2003641S
Todorova, Marija. 1999. Imaginarni Balkan. Beograd: XX vek.
Van de Port, Mattijs. 1999. „ʽIt Takes a Serb to Know a Serbʼ. Uncovering the roots of obstinate otherness in Serbia“. Critique Anthropology 19(1): 7-30. DOI: 10.1177/0308275X9901900104
Vujović, Sreten. 2012. „Fenomen kafane i modernizacija“. U Kafanologija, uredio Dragoljub Đorđević, 55-78. Beograd: Službeni Glasnik.
Williams, Patrick J. 2006. „Authentic Identites. Straightedge Subculture, Music, and the Internet“. Journal of Contemporary Ethnography 35(2): 173-200. DOI: 10.1177/0891241605285100
Žikić, Bojan. 2009. „Za šta su dobri žanrovi? Deljenje, razvrstavanje i razgraničavanje u strukturalnoj i kognitivnoj antropologiji na primeru muzičke kulture“. U Strukturalna antropologija danas, uredila Dragana Antonijević, 326-361. Beograd: Srpski genealoški centar i Odeljenje za etnologiju i antropologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu.
Živković, Marko. 2001. „Nešto između: simbolička geografija Srbije“. Filozofija i društvo (18): 73-110.
Živković, Marko. 2011. „Serbian Turbo-Epics: Genres, Intertextuality and the Play of Ironies“. In Balkan Epic: Song, History, Modernity, edited by P. V. Bohlman and N. Petković. Lanham: Scarecrow.
##submission.downloads##
Objavljeno
Kako citirati
Broj časopisa
Sekcija
Licenca
Ovaj rad je pod Creative Commons Autorstvo-Deli pod istim uslovima 4.0 Internacionalna licenca.
ERIH PLUS - European Reference Index for the Humanities
World Cat
AnthroSerbia
